บัดนี้ ชื่อว่าเรื่องธัมมาภิสมัย คือการตรัสรู้ธรรม.

ชนเหล่าใดมีความเห็นผิดดุจลัทธิของนิกายอุตตราปถกะบางพวกว่า การตรัสรู้ธรรมของสัตว์ผู้นอนอยู่ในครรภ์มีอยู่ เพราะถือเอาพระโสดาบันในภพอดีต ผู้อยู่ในท้องมารดาแล้วออกจากครรภ์ ดังนี้.

คำถามของสกวาทีหมายถึงชนเหล่านั้น คำตอบรับรองเป็นของปรวาที.

ลำดับนั้น สกวาทีจึงกล่าวคำว่า การแสดงธรรมเป็นต้นมีแก่สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์หรือ เพื่อท้วงว่า ผิว่า การตรัสรู้ธรรมมีอยู่ในที่นั้นไซร้ เหตุแห่งการตรัสรู้ธรรมทั้งหลายมีการแสดงธรรมเป็นต้น ก็พึงมีในที่นั้นได้ ดังนี้.

คำว่า การตรัสรู้ธรรมมีแก่บุคคลผู้หลับแล้ว เป็นต้น สกวาทีกล่าวหมายเอาภวังควาระ.

จริงอยู่ ภวังค์ของสัตว์ผู้อยู่ในครรภ์ย่อมเป็นไปมากมาย. ด้วยเหตุนั้นนั่นแหละ สัตว์ผู้อยู่ในครรภ์นั้น ชื่อว่าหลับแล้วเพราะความไม่มีความเป็นไปแห่งเวลาที่จะพึงกระทำกิจ ชื่อว่าประมาทแล้ว เพราะความไม่มีภาวนานุโยค ชื่อว่าผู้หลงลืมสติไม่มีสัมปชัญญะเพราะความไม่มีสติสัมปชัญญะของผู้กำหนดกรรมฐาน เมื่อเป็นเช่นนี้ การตรัสรู้ธรรมของสัตว์ผู้เห็นปานนั้นจักมีแต่ที่ไหน.

อรรถกถาธัมมภิสมยกถา จบ. -----------------------------------------------------