อปฺปฏิฆํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิโฆ กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นอัปปฏิฆธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นอัปปฏิฆ- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ วิปฺปยุตฺเต เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ ปญฺหาวาเรปิ สพฺพตฺถ เอกํ ฯ -------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑แม้ในปัญหาวาร ก็มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย ปฏิจจวาร

อปฺปฏิฆํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิโฆ อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นอัปปฏิฆธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็น อัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ ปญฺหาวาเรปิ สพฺพตฺถ เอกํ ฯ -------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑แม้ในปัญหาวาร ก็มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย ปฏิจจวาร

สปฺปฏิฆํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สปฺปฏิโฆ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สปฺปฏิฆํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิโฆ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: สปฺปฏิโฆ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สปฺปฏิโฆ อพฺยากโต จ อปฺปฏิโฆ อพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: นว ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสัปปฏิฆธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็น สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นอัปปฏิฆธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสัปปฏิฆ-*ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นสัปปฏิฆธรรม และอัพยากตธรรมที่เป็นอัปปฏิฆธรรมอาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๙ นัย

อปฺปฏิฆํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ อปฺปฏิโฆ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นอัปปฏิฆธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็น อัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

เหตุยา นว อารมฺมเณ เอกํ อธิปติยา นว อญฺญมญฺเญ ฉ นิสฺสเย นว อุปนิสฺสเย เอกํ กมฺเม นว วิปาเก นว อวิคเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอธิปติปัจจัย มี " ๙ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๖ ในนิสสยปัจจัย มี " ๙ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๑ ในกัมมปัจจัย มี " ๙ ในวิปากปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙

สปฺปฏิฆํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สปฺปฏิโฆ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสัปปฏิฆธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็น สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุยา นว สพฺพตฺถ นว โนวิคเต นว ฯ ปญฺหาวาโร

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในปัจจัยทั่วไป มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๙ปัญหาวาร

อปฺปฏิโฆ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปฏิฆสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นอัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรม ที่เป็นอัปปฏิฆธรรม โดยเหตุปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ เทฺว อธิปติยา ตีณิ อนนฺตเร เอกํ สมนนฺตเร เอกํ สหชาเต นว อญฺญมญฺเญ ฉ นิสฺสเย นว อุปนิสฺสเย เทฺว ปุเรชาเต ตีณิ ปจฺฉาชาเต ตีณิ อาเสวเน เอกํ กมฺเม ตีณิ วิปาเก ตีณิ อาหาเร ตีณิ อินฺทฺริเย ปญฺจ ฌาเน ตีณิ มคฺเค ตีณิ สมฺปยุตฺเต เอกํ วิปฺปยุตฺเต จตฺตาริ อตฺถิยา นว นตฺถิยา เอกํ วิคเต เอกํ อวิคเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอธิปติปัจจัย มี " ๓ ในอนันตรปัจจัย มี " ๑ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๑ ในสหชาตปัจจัย มี " ๙ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๖ ในนิสสยปัจจัย มี " ๙ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๒ ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๓ ในปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๓ ในอาเสวนปัจจัย มี " ๑ ในกัมมปัจจัย มี " ๓ ในวิปากปัจจัย มี " ๓ ในอาหารปัจจัย มี " ๓ ในอินทริยปัจจัย มี " ๕ ในฌานปัจจัย มี " ๓ ในมัคคปัจจัย มี " ๓ ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๑ ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๔ ในอัตถิปัจจัย มี " ๙ ในนัตถิปัจจัย มี " ๑ ในวิคตปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙

สปฺปฏิโฆ อพฺยากโต ธมฺโม สปฺปฏิฆสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯเปฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นสัปปฏิฆธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากต- *ธรรมที่เป็นสัปปฏิฆธรรม โดยสหชาตปัจจัย ฯลฯ

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๙

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เทฺว ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ สปฺปฏิฆทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ -------

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อ ปัจจัย ๒ อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดีแห่งปัญหาวาร ในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้นสัปปฏิฆทุกกุสลัตติกะ จบ