โลกิยํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โลกิโย กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ โลกุตฺตรํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โลกุตฺตโร กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นโลกิยธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นโลกิยธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

โลกิยํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โลกิโย กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ โลกุตฺตรํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โลกุตฺตโร กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นโลกิยธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นโลกิยธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรม อาศัยกุศลธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรม เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย

เหตุยา เทฺว อารมฺมเณ เทฺว อธิปติยา เทฺว กมฺเม เทฺว อวิคเต เทฺว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอธิปติปัจจัย มี " ๒ ในกัมมปัจจัย มี " ๒ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒

นอธิปติยา เทฺว นอาเสวเน เอกํ นวิปฺปยุตฺเต เทฺว ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๒ สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตต-*วารก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาร ปัญหาวาร

โลกิโย กุสโล ธมฺโม โลกิยสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ โลกุตฺตโร กุสโล ธมฺโม โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ เทฺว ฯ

กุศลธรรมที่เป็นโลกิยธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น โลกิยธรรม โดยเหตุปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรมโดยเหตุปัจจัย มี ๒ นัย

โลกิโย กุสโล ธมฺโม โลกิยสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ โลกุตฺตโร กุสโล ธมฺโม โลกิยสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

กุศลธรรมที่เป็นโลกิยธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น โลกิยธรรม โดยอารัมมณปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นโลกิยธรรมโดยอารัมมณปัจจัย

โลกิโย กุสโล ธมฺโม โลกิยสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: อารมฺมณาธิปติ สหชาตาธิปติ ฯ โลกุตฺตโร กุสโล ธมฺโม โลกุตฺตรสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตาธิปติ ฯ โลกุตฺตโร กุสโล ธมฺโม โลกิยสฺส กุสลสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: อารมฺมณาธิปติ ฯ

กุศลธรรมที่เป็นโลกิยธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็น โลกิยธรรม โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ อย่าง คือ อารัมมณาธิปติ สหชาตาธิปติ กุศลธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรมโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ สหชาตาธิปติ กุศลธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นโลกิยธรรมโดยอธิปติปัจจัย มีอย่างเดียว คือ อารัมมณาธิปติ

เหตุยา เทฺว อารมฺมเณ เทฺว อธิปติยา ตีณิ อนนฺตเร เทฺว สมนนฺตเร เทฺว สหชาเต เทฺว ฯเปฯ อุปนิสฺสเย จตฺตาริ อาเสวเน เทฺว กมฺเม เทฺว อาหาเร เทฺว อวิคเต เทฺว ฯ ---------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอธิปติปัจจัย มี " ๓ ในอนันตรปัจจัย มี " ๒ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๒ ในสหชาตปัจจัย มี " ๒ ฯลฯ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๔ ในอาเสวนปัจจัย มี " ๒ ในกัมมปัจจัย มี " ๒ ในอาหารปัจจัย มี " ๒ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒ปฏิจจวาร

โลกิยํ อกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โลกิโย อกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อกุศลธรรมที่เป็นโลกิยธรรม อาศัยอกุศลธรรมที่เป็นโลกิย- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ สหชาตวาโรปิ ฯเปฯ ปญฺหาวาโรปิ สพฺพตฺถ สทิสา ฯ --------- ปฏิจฺจวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑สหชาตวารก็ดี ฯลฯ ปัญหาวารก็ดี เหมือนกันทุกปัจจัยปฏิจจวาร

โลกิยํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โลกิโย อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ โลกุตฺตรํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ โลกุตฺตโร อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นโลกิยธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็น โลกิยธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรม อาศัยอัพยากตธรรมที่เป็นโลกุตตร-*ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา ปญฺจ อารมฺมเณ เทฺว กมฺเม ปญฺจ วิปาเก ปญฺจ อวิคเต ปญฺจ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในกัมมปัจจัย มี " ๕ ในวิปากปัจจัย มี " ๕ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕

นเหตุยา เอกํ นอารมฺมเณ ตีณิ นอธิปติยา เทฺว ฯเปฯ นปุเรชาเต จตฺตาริ นปจฺฉาชาเต ปญฺจ ฯเปฯ นกมฺเม เอกํ นวิปาเก เอกํ นอาหาเร เอกํ ฯเปฯ นมคฺเค เอกํ นสมฺปยุตฺเต ตีณิ นวิปฺปยุตฺเต เทฺว โนนตฺถิยา ตีณิ โนวิคเต ตีณิ ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๒ ฯลฯ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๔ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๕ ฯลฯ ในปัจจัยที่ไม่ใช่กัมมปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาหารปัจจัย มี " ๑ ฯลฯ ในปัจจัยที่ไม่ใช่มัคคปัจจัย มี " ๑ ในปัจจัยที่ไม่ใช่สัมปยุตตปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่นัตถิปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๓ สหชาตวารก็ดี ปัจจยวารก็ดี นิสสยวารก็ดี สังสัฏฐวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาร ปัญหาวาร

โลกิโย อพฺยากโต ธมฺโม โลกิยสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ โลกุตฺตโร อพฺยากโต ธมฺโม โลกุตฺตรสฺส อพฺยากตสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นโลกิยธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรม ที่เป็นโลกิยธรรม โดยเหตุปัจจัย อัพยากตธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นโลกุตตรธรรม โดยเหตุปัจจัย

เหตุยา จตฺตาริ อารมฺมเณ ตีณิ อธิปติยา จตฺตาริ อนนฺตเร จตฺตาริ สหชาเต ปญฺจ อญฺญมญฺเญ เทฺว นิสฺสเย สตฺต อุปนิสฺสเย จตฺตาริ ปุเรชาเต เทฺว ปจฺฉาชาเต เทฺว อาเสวเน เอกํ กมฺเม ตีณิ วิปาเก จตฺตาริ อาหาเร จตฺตาริ ฯเปฯ มคฺเค จตฺตาริ สมฺปยุตฺเต เทฺว วิปฺปยุตฺเต ตีณิ อตฺถิยา สตฺต อวิคเต สตฺต ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ โลกิยทุกกุสลตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ ---------

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๔ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอธิปติปัจจัย มี " ๔ ในอนันตรปัจจัย มี " ๔ ในสหชาตปัจจัย มี " ๕ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๒ ในนิสสยปัจจัย มี " ๗ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๔ ในปุเรชาตปัจจัย มี " ๒ ในปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๒ ในอาเสวนปัจจัย มี " ๑ ในกัมมปัจจัย มี " ๓ ในวิปากปัจจัย มี " ๔ ในอาหารปัจจัย มี " ๔ ฯลฯ ในมัคคปัจจัย มี " ๔ ในสัมปยุตตปัจจัย มี " ๒ ในวิปปยุตตปัจจัย มี " ๓ ในอัตถิปัจจัย มี " ๗ ในอวิคตปัจจัย มี " ๗ อนุโลมก็ดี ปัจจนียะก็ดี อนุโลมปัจจนียะก็ดี ปัจจนียานุโลมก็ดี แห่งปัญหาวาร ในกุสลัตติกะ ท่านนับไว้อย่างไร พึงนับอย่างนั้นโลกิยทุกกุสลัตติกะ จบ