อภิญเญยยนิทเทส

ปฐมฌาน ควรรู้ยิ่ง ทุติยฌาน ... ตติยฌาน ... จตุตถฌาน ... เมตตาเจโต-วิมุตติ (ความหลุดพ้นแห่งจิตด้วยอำนาจเมตตา) ... กรุณาเจโตวิมุตติ (ความหลุดพ้นแห่งจิตด้วยอำนาจกรุณา) ... มุทิตาเจโตวิมุตติ (ความหลุดพ้นแห่งจิตด้วยอำนาจพลอยยินดี) ... อุเบกขาเจโตวิมุตติ (ความหลุดพ้นแห่งจิตด้วยอำนาจการวางตนเป็นกลาง) ... อากาสานัญจายตนสมาบัติ (สมาบัติกำหนดอากาศคือช่องว่างหาที่สุดมิได้เป็นอารมณ์) ... วิญญาณัญจายตนสมาบัติ (สมาบัติกำหนดวิญญาณหาที่สุดมิได้เป็นอารมณ์) ... อากิญจัญญายตนสมาบัติ (สมาบัติกำหนดภาวะที่ไม่มีอะไรๆ เป็นอารมณ์) ... เนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ (สมาบัติเข้าถึงภาวะมีสัญญาก็มิใช่ ไม่มีสัญญาก็มิใช่) ควรรู้ยิ่ง อวิชชา (ความไม่รู้แจ้ง) ควรรู้ยิ่ง สังขาร (สภาพที่ปรุงแต่ง) ... วิญญาณ(ความรู้แจ้งอารมณ์) ... นามรูป (รูปและนาม) ... สฬายตนะ (อายตนะ ๖) ... ผัสสะ(ความกระทบ) ... เวทนา (ความเสวยอารมณ์) ... ตัณหา (ความทะยานอยาก) ... อุปาทาน (ความยึดถือ) ... ภพ (ภาวะชีวิต) ... ชาติ (ความเกิด) ... ชราและมรณะ(ความแก่และความตาย) ควรรู้ยิ่ง

กถํ อิเม ธมฺมา อภิญฺเญยฺยาติ โสตาวธานํ ตํปชานนา ปญฺญา สุตมเย ญาณํ เอโก ธมฺโม อภิญฺเญยฺโย สพฺเพ สตฺตา อาหารฏฺฐิติกา เทฺว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา เทฺว ธาตุโย ตโย ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา ติสฺโส ธาตุโย จตฺตาโร ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา จตฺตาริ อริยสจฺจานิ ปญฺจ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา ปญฺจ วิมุตฺตายตนานิ ฉ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา ฉ อนุตฺตริยานิ สตฺต ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา สตฺต นิทฺทสวตฺถูนิ อฏฺฐ ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา อฏฺฐ อภิภายตนานิ นว ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา นว อนุปุพฺพวิหารา ทส ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา ทส นิชฺชรวตฺถูนิ ฯ

ปัญญาอันเป็นเครื่องทรงจำธรรมที่ได้ฟังมาแล้ว คือ เป็นเครื่องรู้ชัดซึ่งธรรมที่ได้สดับมาแล้วนั้นว่า ธรรมเหล่านี้ควรรู้ยิ่ง เป็นสุตมยญาณอย่างไรธรรมอย่างหนึ่งควรรู้ยิ่ง คือ สัตว์ทั้งปวงดำรงอยู่ได้ด้วยอาหาร ธรรม ๒ ควรรู้ยิ่งคือ ธาตุ ๒ ธรรม ๓ ควรรู้ยิ่ง คือ ธาตุ ๓ ธรรม ๔ ควรรู้ยิ่ง คือ อริยสัจ ๔ธรรม ๕ ควรรู้ยิ่ง คือ วิมุตตายตนะ ๕ ธรรม ๖ ควรรู้ยิ่ง คืออนุตตริยะ ๖ธรรม ๗ ควรรู้ยิ่ง คือ นิททสวัตถุ [เหตุที่พระขีณาสพนิพพานแล้วไม่ปฏิสนธิอีกต่อไป] ๗ ธรรม ๘ ควรรู้ยิ่ง คือ อภิภายตนะ [อารมณ์แห่งญาณอันฌายีบุคคลครอบงำไว้] ๘ ธรรม ๙ ควรรู้ยิ่ง คือ อนุปุพพวิหาร ๙ ธรรม ๑๐ควรรู้ยิ่ง คือนิชชรวัตถุ [เหตุกำจัดมิจฉาทิฐิเป็นต้น] ๑๐ ฯ

สพฺพํ ภิกฺขเว อภิญฺเญยฺยํ กิญฺจ ภิกฺขเว สพฺพํ อภิญฺเญยฺยํ จกฺขุํ ภิกฺขเว อภิญฺเญยฺยํ รูปา อภิญฺเญยฺยา จกฺขุวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ จกฺขุสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย ยมฺปิทํ จกฺขุสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อภิญฺเญยฺยํ โสตํ อภิญฺเญยฺยํ สทฺทา อภิญฺเญยฺยา ฯเปฯ ฆานํ อภิญฺเญยฺยํ คนฺธา อภิญฺเญยฺยา ชิวฺหา อภิญฺเญยฺยา รสา อภิญฺเญยฺยา กาโย อภิญฺเญยฺโย โผฏฺฐพฺพา อภิญฺเญยฺยา มโน อภิญฺเญยฺโย ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา มโนวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ มโนสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย ยมฺปิทํ มโนสมฺผสฺสปจฺจยา อุปฺปชฺชติ เวทยิตํ สุขํ วา ทุกฺขํ วา อทุกฺขมสุขํ วา ตมฺปิ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

ดูกรภิกษุทั้งหลาย ธรรมชาติทั้งปวงควรรู้ยิ่ง ดูกรภิกษุทั้งหลายก็ธรรมชาติทั้งปวงควรรู้ยิ่ง คืออะไร คือ ตา รูป จักขุวิญญาณ จักขุสัมผัสสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรือแม้อทุกขมสุขเวทนา ที่เกิดขึ้นเพราะจักษุสัมผัสเป็นปัจจัย [แต่ละอย่างๆ] ควรรู้ยิ่ง หู เสียง ฯลฯ จมูก กลิ่น ฯลฯ ลิ้นรส ฯลฯ กาย โผฏฐัพพะ ฯลฯ ใจ ธรรมารมณ์ มโนวิญญาณ มโนสัมผัสสุขเวทนา ทุกขเวทนา หรือแม้อทุกขมสุขเวทนา ที่เกิดขึ้น เพราะมโนสัมผัสเป็นปัจจัย ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

รูปํ อภิญฺเญยฺยํ เวทนา อภิญฺเญยฺยา สญฺญา อภิญฺเญยฺยา สงฺขารา อภิญฺเญยฺยา วิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ จกฺขุํ อภิญฺเญยฺยํ โสตํ อภิญฺเญยฺยํ ฆานํ อภิญฺเญยฺยํ ชิวฺหา อภิญฺเญยฺยา กาโย อภิญฺเญยฺโย มโน อภิญฺเญยฺโย รูปา อภิญฺเญยฺยา สทฺทา อภิญฺเญยฺยา คนฺธา อภิญฺเญยฺยา รสา อภิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อภิญฺเญยฺยา ธมฺมา อภิญฺเญยฺยา จกฺขุวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ โสตวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ ฆานวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ ชิวฺหาวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ กายวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ มโนวิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ จกฺขุสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย โสตสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย ฆานสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย ชิวฺหาสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย กายสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย มโนสมฺผสฺโส อภิญฺเญยฺโย จกฺขุสมฺผสฺสชา เวทนา อภิญฺเญยฺยา โสตสมฺผสฺสชา เวทนา อภิญฺเญยฺยา ฆานสมฺผสฺสสชา เวทนา อภิญฺเญยฺยา ชิวฺหาสมฺผสฺสชา เวทนา อภิญฺเญยฺยา กายสมฺผสฺสชา เวทนา อภิญฺเญยฺยา มโนสมฺผสฺสชา เวทนา อภิญฺเญยฺยา รูปสญฺญา อภิญฺเญยฺยา สทฺทสญฺญา อภิญฺเญยฺยา คนฺธสญฺญา อภิญฺเญยฺยา รสสญฺญา อภิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพสญฺญา อภิญฺเญยฺยา ธมฺมสญฺญา อภิญฺเญยฺยา รูปสญฺเจตนา อภิญฺเญยฺยา สทฺทสญฺเจตนา อภิญฺเญยฺยา คนฺธสญฺเจตนา อภิญฺเญยฺยา รสสญฺเจตนา อภิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพสญฺเจตนา อภิญฺเญยฺยา ธมฺมสญฺเจตนา อภิญฺเญยฺยา รูปตณฺหา อภิญฺเญยฺยา สทฺทตณฺหา อภิญฺเญยฺยา คนฺธตณฺหา อภิญฺเญยฺยา รสตณฺหา อภิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพตณฺหา อภิญฺเญยฺยา ธมฺมตณฺหา อภิญฺเญยฺยา รูปวิตกฺโก อภิญฺเญยฺโย สทฺทวิตกฺโก อภิญฺเญยฺโย คนฺธวิตกฺโก อภิญฺเญยฺโย รสวิตกฺโก อภิญฺเญยฺโย โผฏฺฐพฺพวิตกฺโก อภิญฺเญยฺโย ธมฺมวิตกฺโก อภิญฺเญยฺโย รูปวิจาโร อภิญฺเญยฺโย สทฺทวิจาโร อภิญฺเญยฺโย คนฺธวิจาโร อภิญฺเญยฺโย รสวิจาโร อภิญฺเญยฺโย โผฏฺฐพฺพวิจาโร อภิญฺเญยฺโย ธมฺมวิจาโร อภิญฺเญยฺโย ฯ

รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ จักขุ โสตะ ฆานะ ชิวหา กาย ใจ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ ธรรมารมณ์ จักขุวิญญาณโสตวิญญาณ ฆานวิญญาณ ชิวหาวิญญาณ กายวิญญาณ มโนวิญญาณจักขุสัมผัส โสตสัมผัส ฆานสัมผัส ชิวหาสัมผัส กายสัมผัส มโนสัมผัสจักขุสัมผัสสชาเวทนา โสตสัมผัสสชาเวทนา ฆานสัมผัสสชาเวทนา ชิวหาสัมผัสสชาเวทนา การสัมผัสสชาเวทนา มโนสัมผัสสชาเวทนา รูปสัญญาสัททสัญญา คันธสัญญา รสสัญญา โผฏฐัพพสัญญา ธรรมสัญญา รูปสัญเจตนา สัททสัญเจตนา คันธสัญเจตนา รสสัญเจตนา โผฏฐัพพสัญเจตนาธรรมสัญเจตนา รูปตัณหา สัททตัณหา คันธตัณหา รสตัณหา โผฏฐัพพตัณหาธรรมตัณหา รูปวิตก สัททวิตก คันธวิตก รสวิตก โผฏฐัพพวิตก ธรรมวิตกรูปวิจาร สัททวิจาร คันธวิจาร รสวิจาร โผฏฐัพพวิจาร ธรรมวิจาร ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

ปฐวีธาตุ อภิญฺเญยฺยา อาโปธาตุ อภิญฺเญยฺยา เตโชธาตุ อภิญฺเญยฺยา วาโยธาตุ อภิญฺเญยฺยา อากาสธาตุ อภิญฺเญยฺยา วิญฺญาณธาตุ อภิญฺเญยฺยา ปฐวีกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ อาโปกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ เตโชกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ วาโยกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ นีลกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ ปีตกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ โลหิตกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ โอทาตกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ อากาสกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ วิญฺญาณกสิณํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

ปฐวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ อากาสธาตุ วิญญาณธาตุปฐวีกสิณ อาโปกสิณ เตโชกสิณ วาโยกสิณ นีลกสิณ ปีตกสิณ โลหิตกสิณโอทาตกสิณ อากาสกสิณ วิญญาณกสิณ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

เกสา อภิญฺเญยฺยา โลมา อภิญฺเญยฺยา นขา อภิญฺเญยฺยา ทนฺตา อภิญฺเญยฺยา ตโจ อภิญฺเญยฺโย มํสํ อภิญฺเญยฺยํ นหารู อภิญฺเญยฺยา อฏฺฐี อภิญฺเญยฺยา อฏฺฐิมิญฺชํ อภิญฺเญยฺยํ วกฺกํ อภิญฺเญยฺยํ หทยํ อภิญฺเญยฺยํ ยกนํ อภิญฺเญยฺยํ กิโลมกํ อภิญฺเญยฺยํ ปิหกํ อภิญฺเญยฺยํ ปปฺผาสํ อภิญฺเญยฺยํ อนฺตํ อภิญฺเญยฺยํ อนฺตคุณํ อภิญฺเญยฺยํ อุทริยํ อภิญฺเญยฺยํ กรีสํ อภิญฺเญยฺยํ ปิตฺตํ อภิญฺเญยฺยํ เสมฺหํ อภิญฺเญยฺยํ ปุพฺโพ อภิญฺเญยฺโย โลหิตํ อภิญฺเญยฺยํ เสโท อภิญฺเญยฺโย เมโท อภิญฺเญยฺโย อสฺสุ อภิญฺเญยฺยํ วสา อภิญฺเญยฺยา เขโฬ อภิญฺเญยฺโย สึฆาณิกา อภิญฺเญยฺยา ลสิกา อภิญฺเญยฺยา มุตฺตํ อภิญฺเญยฺยํ มตฺถลุงฺคํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

ผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนื้อ เอ็น กระดูก เยื่อในกระดูกม้าม หัวใจ ตับ พังผืด ไต ปอด ไส้ใหญ่ ไส้น้อย อาหารใหม่ อาหารเก่าดี เสลด หนอง เลือด เหงื่อ มันข้น น้ำตา เปลวมัน น้ำลาย น้ำมูกไขข้อ มูตร สมองศีรษะ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

จกฺขายตนํ อภิญฺเญยฺยํ รูปายตนํ อภิญฺเญยฺยํ โสตายตนํ อภิญฺเญยฺยํ สทฺทายตนํ อภิญฺเญยฺยํ ฆานายตนํ อภิญฺเญยฺยํ คนฺธายตนํ อภิญฺเญยฺยํ ชิวฺหายตนํ อภิญฺเญยฺยํ รสายตนํ อภิญฺเญยฺยํ กายายตนํ อภิญฺเญยฺยํ โผฏฺฐพฺพายตนํ อภิญฺเญยฺยํ มนายตนํ อภิญฺเญยฺยํ ธมฺมายตนํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ {๗.๑} จกฺขุธาตุ อภิญฺเญยฺยา รูปธาตุ อภิญฺเญยฺยา จกฺขุวิญฺญาณ- ธาตุ อภิญฺเญยฺยา โสตธาตุ อภิญฺเญยฺยา สทฺทธาตุ อภิญฺเญยฺยา โสตวิญฺญาณธาตุ อภิญฺเญยฺยา ฆานธาตุ อภิญฺเญยฺยา คนฺธธาตุ อภิญฺเญยฺยา ฆานวิญฺญาณธาตุ อภิญฺเญยฺยา ชิวฺหาธาตุ อภิญฺเญยฺยา รสธาตุ อภิญฺเญยฺยา ชิวฺหาวิญฺญาณธาตุ อภิญฺเญยฺยา กายธาตุ อภิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพธาตุ อภิญฺเญยฺยา กายวิญฺญาณธาตุ อภิญฺเญยฺยา มโนธาตุ อภิญฺเญยฺยา ธมฺมธาตุ อภิญฺเญยฺยา มโนวิญฺญาณธาตุ อภิญฺเญยฺยา ฯ {๗.๒} จกฺขุนฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ โสตินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ฆานินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ชิวฺหินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ กายินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ มนินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ชีวิตินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อิตฺถินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ปุริสินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ สุขินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ทุกฺขินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ โทมนสฺสินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ สทฺธินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ วิริยินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ สตินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ สมาธินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ปญฺญินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อนญฺญาตญฺญสฺสามีตินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อญฺญินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ อญฺญาตาวินฺทฺริยํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

จักขวายตนะ รูปายตนะ โสตายตนะ สัททายตนะ ฆานายตนะคันธายตนะ ชิวหายตนะ รสายตนะ กายายตนะ โผฏฐัพพายตนะ มนายตนะธรรมายตนะ จักขุธาตุ รูปธาตุ จักขุวิญญาณธาตุ โสตธาตุ สัททธาตุ โสตวิญญาณธาตุ ฆานธาตุ คันธธาตุ ฆานวิญญาณธาตุ ชิวหาธาตุ รสธาตุ ชิวหา-*วิญญาณธาตุ กายธาตุ โผฏฐัพพธาตุ กายวิญญาณธาตุ มโนธาตุ ธรรมธาตุ มโนวิญญาณธาตุ จักขุนทรีย์ โสตินทรีย์ ฆานินทรีย์ ชิวหินทรีย์ กายินทรีย์มนินทรีย์ ชีวิตินทรีย์ อิตถินทรีย์ ปุริสินทรีย์ สุขินทรีย์ ทุกขินทรีย์ โสมนัส-*สินทรีย์ โทมนัสสินทรีย์ อุเบกขินทรีย์ สัทธินทรีย์ วิริยินทรีย์ สตินทรีย์สมาธินทรีย์ ปัญญินทรีย์ อนัญญาตัญญัสสามีตินทรีย์ [อินทรีย์ของผู้ปฏิบัติด้วยมนสิการว่า เราจักรู้ธรรมที่ยังไม่รู้ อินทรีย์นี้เป็นชื่อของโสดาปัตติมรรคญาณ]อัญญินทรีย์ [อินทรีย์ของผู้รู้จตุสัจจธรรมด้วยมรรคนั้น อินทรีย์นี้เป็นชื่อของญาณในฐานะ ๖ มีโสดาปัตติมรรคเป็นต้น] อัญญาตาวินทรีย์ [อินทรีย์ของพระขีณาสพผู้รู้จบแล้ว อินทรีย์นี้เป็นชื่อของอรหัตผลญาณ] ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

กามธาตุ อภิญฺเญยฺยา รูปธาตุ อภิญฺเญยฺยา อรูปธาตุ อภิญฺเญยฺยา กามภโว อภิญฺเญยฺโย รูปภโว อภิญฺเญยฺโย อรูปภโว อภิญฺเญยฺโย สญฺญาภโว อภิญฺเญยฺโย อสญฺญาภโว อภิญฺเญยฺโย เนวสญฺญานาสญฺญาภโว อภิญฺเญยฺโย เอกโวการภโว อภิญฺเญยฺโย จตุโวการภโว อภิญฺเญยฺโย ปญฺจโวการภโว อภิญฺเญยฺโย ฯ ปฐมชฺฌานํ อภิญฺเญยฺยํ ทุติยชฺฌานํ อภิญฺเญยฺยํ ตติยชฺฌานํ อภิญฺเญยฺยํ จตุตฺถชฺฌานํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

กามธาตุ รูปธาตุ อรูปธาตุกามภพ รูปภพ อรูปภพ สัญญาภพอสัญญาภพ เนวสัญญานาสัญญาภพ เอกโวการภพ จตุโวการภพ ปัญจโวการภพปฐมฌาน ทุติยฌาน ตติยฌาน จตุตถฌาน ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ

เมตฺตา เจโตวิมุตฺติ อภิญฺเญยฺยา กรุณา เจโตวิมุตฺติ อภิญฺเญยฺยา มุทิตา เจโตวิมุตฺติ อภิญฺเญยฺยา อุเปกฺขา เจโตวิมุตฺติ อภิญฺเญยฺยา ฯ อากาสานญฺจายตนสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา วิญฺญาณญฺจายตนสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา อากิญฺจญฺญายตนสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา เนวสญฺญานาสญฺญายตนสมาปตฺติ อภิญฺเญยฺยา ฯ อวิชฺชา อภิญฺเญยฺยา สงฺขารา อภิญฺเญยฺยา วิญฺญาณํ อภิญฺเญยฺยํ นามรูปํ อภิญฺเญยฺยํ สฬายตนํ อภิญฺเญยฺยํ ผสฺโส อภิญฺเญยฺโย เวทนา อภิญฺเญยฺยา ตณฺหา อภิญฺเญยฺยา อุปาทานํ อภิญฺเญยฺยํ ภโว อภิญฺเญยฺโย ชาติ อภิญฺเญยฺยา ชรามรณํ อภิญฺเญยฺยํ ฯ

เมตตาเจโตวิมุติ กรุณาเจโตวิมุติ มุทิตาเจโตวิมุติ อุเบกขาเจโตวิมุติอากาสานัญจายตนสมาบัติ วิญญาณัญจายตนสมาบัติ อากิญจัญญายตนสมาบัติเนวสัญญานาสัญญายตนสมาบัติ อวิชชา สังขาร วิญญาณ นามรูป สฬายตนะผัสสะ เวทนา ตัณหา อุปาทาน ภพ ชาติ ชรา มรณะ ควรรู้ยิ่งทุกอย่าง ฯ