๔. คันโธทกทายกเถราปทาน (๕๔) เล่ม ๓๒
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
จตุตฺถํ คนฺโธทกทายกตฺเถราปทานํ (๕๔)
๕๖|๕๖.๒๕| ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส มหาโพธิมโห อหุ วิจิตฺตํ ฆฏมาทาย คนฺโธทกมทาสหํ ฯ |๕๖.๒๖| นฺหานกาเล จ โพธิยา มหาเมโฆ ปวสฺสถ นินฺนาโท จ มหา อาสิ อสนิยา ผลนฺติยา ฯ |๕๖.๒๗| เตนวาสนิเวเคน ตตฺถ กาลกโต อหํ เทวโลเก ฐิโต สนฺโต อิมา คาถา อภาสถ ฯ |๕๖.๒๘| อโห พุทฺโธ อโห ธมฺโม อโห โน สตฺถุสมฺปทา กเฬวรํ เม ปติตํ เทวโลเก รมามหํ ฯ |๕๖.๒๙| อุพฺพิทฺธํ ภวนํ มยฺหํ สตฺตภุมฺมํ สมุคฺคตํ กญฺญาสตสหสฺสานิ ปริวาเรนฺติ มํ สทา ฯ |๕๖.๓๐| อาพาธา เม น วิชฺชนฺติ โสโก มยฺหํ น วิชฺชติ ปริฬาหํ น ปสฺสามิ ปุญฺญกมฺมสฺสิทํ ผลํ ฯ |๕๖.๓๑| อฏฺฐวีเส กปฺปสเต ราชา สํวสิโต อหุ สตฺตรตนสมฺปนฺโน จกฺกวตฺติ มหพฺพโล ฯ |๕๖.๓๒| ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ อิตฺถํ สุทํ อายสฺมา คนฺโธทกทายโก เถโร อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ คนฺโธทกทายกตฺเถรสฺส อปทานํ สมตฺตํ ฯ
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · ชื่อเรื่องตรงกันทั้งสองฉบับ
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๔. คันโธทกทายกเถราปทาน ประวัติในอดีตชาติของพระคันโธทกทายกเถระ (พระคันโธทกทายกเถระ เมื่อจะประกาศประวัติในอดีตชาติของตน จึงกล่าวว่า)
ครั้งนั้น ได้มีการฉลองต้นมหาโพธิ์ของพระพุทธเจ้า พระนามว่าปทุมุตตระ ข้าพเจ้าได้ถือหม้อน้ำอันวิจิตร ได้ถวายน้ำหอมรดต้นมหาโพธิ์
ก็ในเวลาที่รดต้นมหาโพธิ์ เมฆฝนเป็นอันมากได้ตกลงมาและได้มีเสียงบันลือดังลั่น ในเมื่อสายฟ้าฟาดลงมา
ด้วยกำลังแห่งสายฟ้าฟาดลงมานั้นแล ข้าพเจ้าได้สิ้นชีวิต ณ ที่นั้น ไปเกิดบนเทวโลก ได้กล่าวคาถาเหล่านี้ว่า
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๓๒ หน้า : ๑๙๑}
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน [๖. วีชนีวรรค] ๕. โอปวุยหเถราปทาน
ช่างน่าอัศจรรย์ พระพุทธเจ้า ช่างน่าอัศจรรย์ พระธรรม ช่างน่าอัศจรรย์ การที่ข้าพเจ้าได้ประจวบกับพระศาสดา ร่างกายของข้าพเจ้าล้มตายลงไปแล้ว ข้าพเจ้าได้รื่นรมย์ในเทวโลก
วิมานของข้าพเจ้ามี ๗ ชั้น สูงตระหง่าน นางเทพกัญญา ๑๐๐,๐๐๐ นาง แวดล้อมข้าพเจ้าทุกเมื่อ
ข้าพเจ้าไม่มีความเจ็บไข้ ไม่มีความเศร้าโศก ไม่ประสบความเร่าร้อนเลย นี้เป็นผลแห่งบุญกรรม
ในกัปที่ ๒,๘๐๐ (นับจากกัปนี้ไป) ได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิพระนามว่าสังวสิตะ สมบูรณ์ด้วยรัตนะ ๗ ประการ มีพลานุภาพมาก
คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ข้าพเจ้าได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ข้าพเจ้าก็ได้ทำสำเร็จแล้ว ดังนี้แล ได้ทราบว่า ท่านพระคันโธทกทายกเถระได้ภาษิตคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้คันโธทกทายกเถราปทานที่ ๔ จบ
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๕๔. อรรถกถาคันโธทกทายกเถราปทาน
อปทานของท่านพระคันโธทกทายกเถระมีคำเริ่มต้นว่า ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส ดังนี้.
พระเถระแม้นี้ได้บำเพ็ญบุญสมภารในพระมุนีผู้ประเสริฐองค์ก่อนๆ สั่งสมบุญทั้งหลายอันเป็นอุปนิสัยแห่งพระนิพพานในภพนั้น ๆ ในกาลแห่งพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระ ท่านบังเกิดในเรือนมีสกุล.
เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าปรินิพพานแล้ว เห็นชาวเมืองกระทำการบูชาต้นโพธิ์ จึงบรรจุหม้ออันวิจิตรด้วยน้ำหอมเจือด้วยจันทน์ การบูรและกลัมพักเป็นต้นให้เต็ม รดต้นโพธิ์ ขณะนั้นฝนตกโดยเป็นสายน้ำใหญ่ ในกาลนั้นท่านทำกาลด้วยอสนีบาต ด้วยบุญกรรมนั้นๆ เอง. ท่านบังเกิดในเทวโลก ดำรงอยู่ในเทวโลกนั่นแล ได้กล่าวคาถามีอาทิว่า อโห พุทโธ อโห ธมฺโม ดังนี้.
ท่านเสวยสมบัติในเทวดาและมนุษย์ทั้งหลายด้วยอาการอย่างนี้ เป็นผู้ปราศจากความเร่าร้อนทั้งปวง เข้าถึงความผู้เย็นเป็นสุขในที่ๆ ตนเกิดแล้วๆ.
ในพุทธุปบาทกาลนี้ บังเกิดในเรือนมีสกุล บรรลุนิติภาวะแล้ว เลื่อมใสในพระศาสดา บวชแล้วเริ่มกรรมฐานเจริญวิปัสสนา ไม่นานนักก็บรรลุพระอรหัต ด้วยบุญกรรมที่บำเพ็ญไว้ในกาลก่อน ท่านจึงปรากฏนามว่า คันโธทกทายกเถระ.
วันหนึ่ง ท่านระลึกถึงบุพกรรมของตนเกิดโสมนัส เมื่อจะประกาศปุพพจริตาปทาน จึงกล่าวคำมีอาทิว่า ปทุมุตฺตรพุทฺธสฺส ดังนี้ คำนั้นมีอรรถดังกล่าวแล้วนั้นแล.
บทว่า มหาโพธิมโห อหุ ความว่า ได้มีการบูชาต้นโพธิ์ใหญ่แล้ว.
บทว่า วิจิตฺตํ ฆฏมาทาย ความว่า ถือเอาหม้ออันเต็มด้วยน้ำหอมอันงามวิจิตรด้วยจิตรกรรมและสุวรรณกรรมเป็นอันมาก.
บทว่า คนฺโธทกมทาสหํ แปลว่า ได้ให้น้ำหอม. อธิบายว่า เราได้รดด้วยน้ำหอม.
บทว่า นฺหานกาเล จ โพธิยา ความว่า ในสมัยเป็นที่กระทำการบูชาต้นโพธิ์.
คำที่เหลือมีอรรถตื้นทั้งนั้นแล. จบอรรถกถาคันโธทกทายกเถราปทาน -----------------------------------------------------