arnon.onlineSign inAsk AI

พระอภิธรรมปิฎก · ปัฏฐาน

ทัสสนัตติกเหตุทุกะ

เล่ม ๔๔

Text layerBuddha’s wordsItems ๑๗๐–๑๙๑ (Royal Thai)4 editions

พระอภิธรรมปิฎก ปัฏฐาน ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ ทัสสนัตติกเหตุทุกะ (Royal Thai Volume 44 · Mahachula Volume 44 · Mahamakut Volume 90 · Chaloem Phrakiat Volume 44)

The Mahamakut edition prints the commentary in the same volumes as the canon, so this text includes commentary.

ไทย (มหามกุฏฯ), vol. 90, pp. 773–782

Page 773

ทัสสนติกเหตุทุกะ

(๘. ทัสสนติกะ ๑. เหตุทุกะ)

เหตุบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๑๗๐] ๑. เหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม อาศัย

เหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒. เหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๓. เหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพ-ธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๑๗๑] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในปัจจัยทั้งปวง มี ๓ วาระ ใน

วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.

Page 774

ปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๑๗๒] ในนอธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ ในนปุเรชาตปัจจัย มี ๓วาระ ฯลฯ ในนวิปปยุตตปัจจัย มี ๓ วาระ.

สหชาตวาระก็ดี ฯลฯ สัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดาร.

เหตุบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๑๗๓] ๑. เหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม ด้วยอำนาจของเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ.

๒. อารัมมณปัจจัย

[๑๗๔] ๑. เหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม เป็น

ปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย ฯลฯ

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๑๗๕] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๘ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ในอนันตรปัจจัย มี ๕ วาระ ในสมนันตรปัจจัย

Page 775

มี ๕ วาระ ในสหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ ในอัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ในนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ ในอุปนิสสยปัจจัย มี ๘ วาระ ในอาเสวนปัจจัย มี๓ วาระ ในวิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ในอินทริยปัจจัย มี ๑ วาระ ในมัคค-ปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.

ปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๑๗๖] ในนเหตุปัจจัย มี ๘ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๘ วาระ

ฯลฯ

๑อนุโลมปัจจนียนัย

[๑๗๗] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัยมี ๓ วาระ.... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

[๑๗๘] เพราะเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๘ วาระ... ฯลฯ

แม้ในปัญหาวาระในกุสลติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น.

๑. เนื่องด้วยการนับจำนวนวาระในปัจจนียนัย, อนุโลมปัจจนียนัย และปัจจนียานุโลมนั้นท่านแสดงไว้โดยย่อพอเป็นแนวเท่านั้น เพราะฉะนั้นตั้งแต่นี้เป็นต้นไปจะไม่มีหัวข้อเรื่องแสดงการนับจำนวนวาระใน ๓ นัยนี้ แต่พึงเข้าใจว่ามีอยู่ตามปกติ

Page 776

นเหตุบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๑๗๙] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-

ตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

๓. นเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัยนเหตุ-ธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๔. นเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัย

นเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๕. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-

ตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

๖. นเหตุธรรมมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัยนเหตุ-ธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

Page 777

๗. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-

ตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพ-ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๘. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-

ตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

๙. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-

ตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

๒. อารัมมณปัจจัย

[๑๘๐] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม อาศัย

นเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณ-ปัจจัย

๒. นเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณ-ปัจจัย

๓. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-

ตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนภาวนายปหาตัพพ-ธรรม เกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

Page 778

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๑๘๑] ในเหตุปัจจัย มี ๙ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ

ในอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ.

ปัจจนียนัย

๑. นเหตุปัจจัย

[๑๘๒] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-ตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพ-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนเหตุปัจจัย

๒. นอารัมมณปัจจัย

[๑๘๓] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-ตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม เกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย

๒. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-

ตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย

๓. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-

ตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพ-ธรรม เกิดขึ้น เพราะนอารัมมณปัจจัย

Page 779

๔. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-

ตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย

๕. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-

ตัพพธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม และนเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพธรรม เกิดขึ้นเพราะนอารัมมณปัจจัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๑๘๔] ในนเหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ในนอารัมณปัจจัย มี ๕ วาระ

ในนอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ในโนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ.

อนุโลมปัจจนียนัย

[๑๘๕] เพราะเหตุปัจจัย ในนอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

[๑๘๖] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๑ วาระ... ฯลฯ

สหชาตวาระก็ดี ปัจจยวาระก็ดี นิสสยวาระก็ดี สังสัฏฐวาระก็ดีสัมปยุตตวาระก็ดี พึงให้พิสดารเหมือนปฏิจจวาระ.

Page 780

นเหตุบทปัญหาวาระ

อนุโลมนัย

๑. อารัมมณปัจจัย

[๑๘๗] ๑. นเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย

๒. นเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพธรรม เป็น

ปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพธรรมด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๒ วาระ (วาระที่ ๑-๒)

๓. นเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม เป็น

ปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่ ๓-๔-๕)

๖. นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหา-

ตัพพธรรม เป็นปัจจัยแก่นเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนาย-ปหาตัพพธรรม ด้วยอำนาจของอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ (วาระที่๖-๗-๘)

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๑๘๘] ในอารัมมณปัจจัย มี ๘ วาระ ในอธิปติปัจจัย มี ๑๐ วาระ

ฯลฯ ในอวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ.

Page 781

ปัจจนียนัย

การนับจำนวนวาระในปัจจนียะ

[๑๘๙] ในนเหตุปัจจัย มี ๑๔ วาระ ในนอารัมมณปัจจัย มี ๑๔ วาระฯลฯ

อนุโลมปัจจนียนัย

[๑๙๐] เพราะอารัมมณปัจจัย ในนเหตุปัจจัย มี ๘ วาระ... ฯลฯ

ปัจจนียานุโลมนัย

[๑๙๑] เพราะนเหตุปัจจัย ในอารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ ... ฯลฯ

แม้ปัญหาวาระในกุสลติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น.

ทัสสนติกเหตุทุกะ จบ

Page 782

ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกติกเหตุทุกะ

(๙. ทัสสเนนปหาตัพพเหตุกติกะ ๑. เหตุทุกะ)

เหตุบทปฏิจจวาระ

อนุโลมนัย

๑. เหตุปัจจัย

[๑๙๒] ๑. เหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรมอาศัยเหตุธรรมที่เป็นทัสสเนนปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๒. เหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นภาวนายปหาตัพพเหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

๓. เหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนภาวนายปหาตัพพ-

เหตุกธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นเนวทัสสเนนนภาวนายปหาตัพพ-เหตุกธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

การนับจำนวนวาระในอนุโลม

[๑๙๓] ในเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ในอารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ

ในอวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ.