พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เอกกนิบาต · อปัณณกวรรค
๑๐. สุขวิหาริชาดก
เล่ม ๒๗ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๐ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในอปัณณกวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย ชาดก เอกกนิบาต อปัณณกวรรค สุขวิหาริชาดก (ฉบับหลวง เล่ม ๒๗ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๗ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๕ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๗)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๗ หน้า ๗–๘
๑๐. สุขวิหาริชาดก (๑๐)
ว่าด้วยการอยู่เป็นสุข
(พระฤๅษีโพธิสัตว์แสดงธรรมแด่พระราชาว่า)
{๑๐} [๑๐] คนอื่นไม่ต้องดูแลรักษาผู้ใด และผู้ใดก็ไม่ต้องดูแลรักษาคนอื่น ดูก่อนมหาบพิตร ผู้นั้นแลเป็นผู้ไม่เยื่อใยในกามทั้งหลาย ย่อมอยู่เป็นสุข
จบ อปัณณกวรรคที่ ๑
รวมชาดกที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. อปัณณกชาดก ๒. วัณณุปถชาดก
๓. เสรีวาณิชชาดก ๔. จุลลกเศรษฐีชาดก
๕. ตุณฑุลนาฬิชาดก ๖. เทวธรรมชาดก
๗. กัณฐหาริชาดก ๘. คามนิชาดก
๙. มฆเทวชาดก ๑๐. สุขวิหาริชาดก
- ๑คำว่า กาม หมายถึงความใคร่ ความอยาก ความปรารถนา สิ่งที่น่าใคร่น่าปรารถนา ในกาม ทั้งหลาย หมายถึงกาม ๒ ประเภท คือ (๑) วัตถุกาม วัตถุอันน่าใคร่ วัตถุต้องประสงค์ สิ่งที่ น่าปรารถนา สิ่งที่อยากได้ หรือได้แก่ กามคุณ ๕ คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะอันน่าปรารถนา (๒) กิเลสกาม กิเลสที่ทำให้จิตคิดใคร่ ความอยากที่เป็นตัวกิเลส (นัย ขุ.ชา.อ. ๑/๒๐๑)
๒. สีลวรรค
๑. ลักขณชาดก (๑๑)
ว่าด้วยเนื้อชื่อลักขณะผู้มีศีล
(พญาเนื้อโพธิสัตว์กล่าวกับหมู่ญาติว่า)
{๑๑} [๑๑] ความเจริญย่อมมีแก่ชนทั้งหลายผู้มีศีลผู้มีปกติประพฤติ ปฏิสันถาร ท่านจงดูลูกเนื้อชื่อลักขณะที่หมู่ญาติห้อมล้อม กลับมานั้นสิ และขณะเดียวกันก็จงดูลูกเนื้อชื่อกาฬะนี้ที่เสื่อม จากพวกญาติกลับมาตามลำพัง
๒. นิโครธมิคชาดก (๑๒)
ว่าด้วยพญาเนื้อนิโครธะผู้ควรคบ
(แม่เนื้อกล่าวสอนลูกว่า)
{๑๒} [๑๒] เจ้าหรือคนอื่นก็ตามพึงคบหาแต่พญาเนื้อนิโครธะเท่านั้นไม่ ควรเข้าไปอาศัยอยู่กับพญาเนื้อสาขะ ความตายในสำนักพญา เนื้อนิโครธะยังจะดีกว่า การมีชีวิตอยู่ในสำนักพญาเนื้อสาขะ จะดีอะไร
- ๑ปฏิสันถาร ในชาดกนี้หมายถึงทั้ง ธัมมปฏิสันถาร คือการห้ามมิให้ทำความชั่วและโอวาทพร่ำสอนให้ตั้งอยู่ในความดี และอามิสปฏิสันถาร คือการอนุเคราะห์หมู่ญาติด้วยอุบายวิธีเช่นให้หากิน สะดวก ดูแลญาติที่ป่วย และให้ความคุ้มครองโดยชอบธรรม (ขุ.ชา.อ. ๑/๒๐๔)
จบ ๑๐. สุขวิหาริชาดก