พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน · กุณฑลเกสวรรค
๓. ธรรมทินนาเถริยาปทาน
เล่ม ๓๓ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๖๓ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในกุณฑลเกสวรรคมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
ตติยํ ธมฺมทินฺนาเถริยาปทานํ (๒๓)
ธรรมทินนาเถริยาปทานที่ ๓
ว่าด้วยบุพจริยาของพระธรรมทินนาเถรี
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน กุณฑลเกสวรรค ธรรมทินนาเถริยาปทาน (ฉบับหลวง เล่ม ๓๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๓)
ปทุมุตฺตโร นาม ชิโน สพฺพธมฺมาน ปารคู
อิโต สตสหสฺสมฺหิ กปฺเป อุปฺปชฺชิ นายโก ฯ
ตทาหํ หํสวติยา กุเล อญฺญตเร อหุ
ปรกมฺมํ ๑ กรี อาสึ นิปกา สีลสํวุตา ฯ
ปทุมุตฺตรสฺส พุทฺธสฺส สุชาโต อคฺคสาวโก
วิหารา อภินิกฺขมฺม ปิณฺฑปาตาย คจฺฉติ ฯ
ฆฏํ คเหตฺวา คจฺฉนฺตี ตทา อุทกหาริกา
ตํ ทิสฺวา อททึ ปูวํ ๒ ปสนฺนา เสหิ ปาณิภิ ฯ
ปฏิคฺคเหตฺวา ตตฺเถว นิสินฺโน ปริภุญฺชิ โส
ตโต เนตฺวาน ตํ เคหํ อทาสึ ตสฺส โภชนํ ฯ
ตโต เม อยฺยโก ตุฏฺโฐ อกาสิ ๓ สุณิสํ สกํ
สสฺสุยา สห คนฺตฺวาน สมฺพุทฺธํ อภิวาทยึ ฯ
ตทา โส ธมฺมกถิกํ ภิกฺขุนึ ปริกิตฺตยํ
ฐเปสิ เอตทคฺคมฺหิ ตํ สุตฺวา มุทิตา อหํ ฯ
นิมนฺตยิตฺวา สุคตํ สสงฺฆํ โลกนายกํ
มหาทานํ ททิตฺวาน ตํ ฐานํ อภิปตฺถยึ ฯ
ตโต มํ สุคโต อาห ฆนนินฺนาทสุสฺสุโร ๑
มมุปฏฺฐานนิรตา ๒ สสงฺฆปริเวสิกา ฯ
สทฺธมฺมสฺสวเน ยุตฺตา คุณวฑฺฒิตมานสา
ภทฺเท ภวสฺสุ มุทิตา ลจฺฉเสตํ ๓ ปณิธิผลํ ฯ
สตสหสฺเส อิโต กปฺเป โอกฺกากกุลสมฺภโว
โคตโม นาม นาเมน สตฺถา โลเก ภวิสฺสติ ฯ
ตสฺส ธมฺเมสุ ทายาทา โอรสา ธมฺมนิมฺมิตา
ธมฺมทินฺนาติ นาเมน เหสฺสติ สตฺถุสาวิกา ฯ
ตํ สุตฺวา มุทิตา หุตฺวา ยาวชีวํ มหามุนึ
เมตฺตจิตฺตา ปริจรึ ปจฺจเยหิ วินายกํ ฯ
เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ
ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ
อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเป พฺรหฺมพนฺธุ มหายโส
กสฺสโป นาม นาเมน อุปฺปชฺชิ วทตํ วโร ฯ
อุปฏฺฐาโก มเหสิสฺส ตทา อาสิ นริสฺสโร
กาสิราชา กิกี นาม พาราณสิปุรุตฺตเม ฯ
ฉฏฺฐา ตสฺส ๔ อหํ ธีตา สุธมฺมา อิติ วิสฺสุตา
ธมฺมํ สุตฺวา ชินคฺคสฺส ปพฺพชฺชํ สมโรจยึ ฯ
อนุชานิ น โน ตาโต อคาเรว ตทา มยํ
วีสํ วสฺสสหสฺสานิ วิจริมฺห อตนฺทิตา ฯ
ตติยํ ภาณวารํ ฯ
โกมาริพฺรหฺมจริยํ ราชกญฺญา สุเขฏฺฐิตา
พุทฺโธปฏฺฐานนิรตา มุทิตา สตฺต ธีตโร ฯู
สมณี สมณคุตฺตา จ ภิกฺขุนี ภิกฺขุทาสิกา
ธมฺมา เจว สุธมฺมา จ สตฺตมี สงฺฆทาสิกา ฯ
เขมา อุปฺปลวณฺณา จ ปฏาจารา จ กุณฺฑลา
โคตมี จ อหํ เจว วิสาขา โหติ สตฺตมี ฯ
เตหิ กมฺเมหิ สุกเตหิ เจตนาปณิธีหิ จ
ชหิตฺวา มานุสํ เทหํ ตาวตึสํ อคญฺฉหํ ฯ
ปจฺฉิเม จ ภเว ทานิ คิริพฺพชปุรุตฺตเม
ชาตา เสฏฺฐิกุเล ผีเต สพฺพกามสมิทฺธเน ฯ
ยทา รูปคุณูเปตา ปฐเม โยพฺพเน ฐิตา
ตทา ปรกุลํ คนฺตฺวา วสึ สุขสมปฺปิตา ฯ
อุเปตฺวา โลกสรณํ สุณิตฺวา ธมฺมเทสนํ
อนาคามิผลํ ปตฺโต สามิโก เม สุพุทฺธิมา ฯ
ตทา ๑ ตํ อนุชาเนตฺวา ปพฺพชึ อนคาริยํ
น จิเรเนว กาเลน อรหตฺตํ อปาปุณึ ฯ
ตทา อุปาสโก โส มํ อุปคนฺตฺวา อปุจฺฉถ
คมฺภีเร นิปุเณ ปเญฺห เต สพฺเพ พฺยากรึ อหํ ฯ
ชิโน ตสฺมึ คุเณ ตุฏฺโฐ เอตทคฺเค ฐเปสิ มํ
ภิกฺขุนึ ธมฺมกถิกํ นาญฺญํ ปสฺสามิ เอทิสํ ฯ
ธมฺมทินฺนา ยถา ธีรา เอวํ ธาเรถ ภิกฺขโว
เอวาหํ ปณฺฑิตา นาม ๑ นายเกนานุกมฺปิตา ฯ
ปริจิณฺโณ มยา สตฺถา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ
โอหิโต ครุโก ภาโร ภวเนตฺติ สมูหตา ฯ
ยสฺสตฺถาย ปพฺพชิตา อคารสฺมา อนคาริยํ
โส เม อตฺโถ อนุปฺปตฺโต สพฺพสํโยชนกฺขโย ฯ
อิทฺธีสุ จ วสี โหมิ ทิพฺพาย โสตธาตุยา
ปรจิตฺตานิ ชานามิ พุทฺธสาสนการิกา ๒ ฯ
ปุพฺเพนิวาสํ ชานามิ ทิพฺพจกฺขุํ วิโสธิตํ
เขเปตฺวา อาสเว สพฺเพ วิสุทฺธาสึ สุนิมฺมลา ฯ
กิเลสา ฌาปิตา มยฺหํ ภวา สพฺเพ สมูหตา
นาคีว พนฺธนํ เฉตฺวา วิหรามิ อนาสวา ฯ
สฺวาคตํ วต เม อาสิ พุทฺธเสฏฺฐสฺส สนฺติเก
ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ ฯ
ปฏิสมฺภิทา จตสฺโส วิโมกฺขาปิจ อฏฺฐิเม
ฉฬภิญฺญา สจฺฉิกตา กตํ พุทฺธสฺส สาสนนฺติ ฯ
อิตฺถํ สุทํ ธมฺมทินฺนา ภิกฺขุนี อิมา คาถาโย อภาสิตฺถาติ ฯ
ธมฺมทินฺนาเถริยา อปทานํ สมตฺตํ ฯ
๑ ม. ยุ. ปรกมฺมการี ฯ ๒ ยุ. สูปํ ฯ ๓ ม. ยุ. อกรี ฯ
๑ ม. ยุ. ... สุสฺสโร ฯ ๒ ม. ยุ. มมุปฏฺฐานนิรเต สสงฺฆปริเวสิเก ฯ
มมุปฏฺฐานยุตฺเต สสงฺฆปริมานเส ฯ ๓ ม. ยุ. ลจฺฉเส ฯ ๔ ม. ยุ. ตสฺสาสหํ ฯ
๑ ม. ยุ. ตทาหํ ฯ
๑ ม. ยุ. โหมิ ฯ ๒ ม. ยุ. สตฺถุสาสน ... ฯ
ในกัปที่หนึ่งแสนแต่ภัทรกัปนี้ พระพิชิตมารผู้เป็นนายกของโลกพระนามว่าปทุมุตระ ผู้ทรงรู้จบธรรมทั้งปวง เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ครั้งนั้น ดิฉันเกิดในสกุลหนึ่งในเมืองหงสวดีรับจ้างทำการงานของคนอื่น เป็นผู้มีปัญญาสำรวมอยู่ในศีลพระเถระนามว่าสุชาตะอัครสาวกของพระพุทธเจ้า พระนามว่าปทุมุตระ ออกจากวิหารไปเพื่อบิณฑบาตเวลานั้น ดิฉันเอาหม้อไปตักน้ำ เห็นท่านแล้วเลื่อมใสได้ถวายขนมด้วยมือของตน ท่านรับแล้วนั่งฉัน ณ ที่นั้นแหละ ดิฉันนิมนต์ท่านไปสู่เรือนได้ถวายโภชนะแก่ท่าน ต่อมา นายของดิฉันทราบเข้าแล้วมีความยินดี ได้แต่งดิฉันให้เป็นลูกสะใภ้ของท่านดิฉันไปกับแม่ผัว ได้ถวายอภิวาทพระสัมพุทธเจ้า
ครั้งนั้น พระบรมศาสดาทรงประกาศตั้งภิกษุณีองค์หนึ่งผู้เป็นธรรมกถึก ในตำแหน่งเอตทัคคะ ดิฉันได้ฟังพระพุทธพจน์นั้นแล้ว มีความยินดีนิมนต์พระสุคตเจ้าพร้อมด้วยพระสงฆ์ถวายมหาทานแล้ว ปรารถนาตำแหน่งนั้น ในทันใดนั้น พระสุคตเจ้าผู้มีพระกระแสเสียงไพเราะได้ตรัสกะดิฉันว่าท่านยินดีบำรุงเรา อังคาสเรากับสาวกสงฆ์ ขวนขวายในการฟังสัทธรรม มีใจเจริญด้วยคุณ ท่านผู้เจริญ ท่านยินดีเถิด ท่านจะได้ตำแหน่งนั้นอันเป็นผลแห่งความปรารถนา ในกัปที่หนึ่งแสนแต่กัปนี้
พระพุทธเจ้าพระนามว่าโคตม ซึ่งมีสมภพในวงศ์พระเจ้าโอกกากราช จักเสด็จอุบัติขึ้นในโลก ท่านผู้เจริญจักได้เป็นธรรมทายาทของพระศาสดาพระองค์นั้น เป็นโอรสอันธรรมนิรมิตเป็นสาวิกาของพระศาสดา มีชื่อว่า ธรรมทินนา ดิฉันได้ฟังพระพุทธพจน์นั้นแล้วมีความยินดี มีจิตประกอบด้วยเมตตา บำรุงพระมหามุนีผู้เป็นนายกชั้นพิเศษ ด้วยปัจจัยทั้งหลายจนตลอดชีวิตด้วยกุศลกรรมที่ทำไว้แล้วนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ ดิฉันละร่างกายมนุษย์แล้วได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ในภัทรกัปนี้ พระพุทธเจ้าพระนามว่ากัสสป ผู้เป็นพงศ์พันธุ์แห่งพราหมณ์ มียศมากประเสริฐกว่าบัณฑิตทั้งหลายเสด็จอุบัติขึ้นแล้ว ครั้งนั้น พระเจ้ากาสีพระนามว่ากิกี ผู้เป็นใหญ่กว่านรชนในพระนครพาราณสีอันอุดมทรงเป็นอุปัฏฐากของพระพุทธเจ้าผู้แสวงหาคุณอันยิ่งใหญ่ ดิฉันเป็นพระธิดาคนที่หกของท้าวเธอ มีนามปรากฏว่าสุธรรมา ได้ฟังธรรมของพระพิชิตมารผู้เลิศแล้ว พอใจบรรพชา แต่พระชนกนาถมิได้ทรงอนุญาตให้พวกเรา เมื่ออยู่ในอาคารสถาน ครั้งนั้น พวกเราผู้เป็นราชกัญญาตั้งอยู่ในความสุข มิได้เกียจคร้านประพฤติพรหมจรรย์ตั้งแต่เป็นกุมารีอยู่สองหมื่นปี.
จบภาณวารที่ ๓
ราชธิดาทั้ง ๗ พระองค์ คือนางสมณี ๑ นางสมณคุตตา ๑นางภิกขุนี ๑ นางภิกขุทาสิกา ๑ นางธรรมา ๑ นางสุธรรมา ๑และนางสังฆทาสีเป็นที่ ๗ เป็นผู้ยินดีพอใจบำรุงพระพุทธเจ้าได้มาเป็นพระเขมาเถรี พระอุบลวรรณาเถรี พระปฏาจาราเถรี พระกุณฑลเกสีเถรี เป็นพระกิสาโคตมีเถรี และดิฉันเป็นวิสาขาอุบาสิกาคนที่ ๗ ด้วยกุศลกรรมที่ได้ทำไว้แล้วนั้น และด้วยการตั้งเจตน์จำนงไว้ ดิฉันละร่างกายมนุษย์แล้วได้ไปสู่สวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ในภพหลังครั้งนี้ ดิฉันเกิดในสกุลเศรษฐี มีความเจริญมั่นคั่งด้วยกามสุขทั้งปวง ในพระนครราชคฤห์อันอุดม เมื่อดิฉันประกอบด้วยรูปสมบัติตั้งอยู่ในปฐมวัย ไปสู่สกุลอื่น เพรียบพร้อมด้วยความสุขสามีของดิฉัน
เข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้าผู้เป็นสรณะแห่งสัตว์โลก ฟังธรรมเทศนา แล้วได้บรรลุอนาคามิผล เป็นผู้มีปัญญาดี ครั้งนั้นดิฉันได้รับอนุญาตจากสามีนั้นแล้ว ออกบวชไม่ช้านานก็ได้บรรลุอรหัตผล อุบาสกนั้นเข้าไปหาดิฉัน แล้วถามปัญหาที่ลึกซึ้งสุขุมมากดิฉันแก้ปัญหาทั้งหมดนั้นได้ พระพิชิตทรงมารทรงพอพระทัยในคุณสมบัตินั้นจึงทรงตั้งดิฉันไว้ในตำแหน่งเอตทัคคะ ด้วยพระดำรัสว่าเรามิได้เห็นภิกษุณีรูปอื่น ผู้เป็นธรรมกถึกเหมือนธรรมทินนาภิกษุณีนี้ ดูกรภิกษุทั้งหลาย ท่านทั้งหลายจงทรงจำภิกษุณีธรรมทินนาผู้มีปัญญาไว้อย่างนี้เถิด ดิฉันอันพระผู้มีพระภาคทรงอนุเคราะห์แล้ว ชื่อว่าเป็นบัณฑิตอย่างนี้ ดิฉันบำรุงพระศาสดาแล้ว ทำกิจพระพุทธศาสนาเสร็จแล้วปลงภาระอันหนักลงแล้ว ถอนตัณหาอันนำไปสู่ภพขึ้นได้แล้ว บรรลุถึงประโยชน์ คือ ธรรมเป็นที่สิ้นสังโยชน์ทั้งปวง ที่กุลบุตรทั้งหลายออกบวชเป็นบรรพชิต ต้องการนั้นแล้ว ดิฉันเป็นผู้มีความชำนาญในฤทธิ์ และในทิพโสตธาตุรู้วาระจิตของผู้อื่น เป็นผู้ทำตามสัตถุศาสน์ ดิฉันรู้ปุพเพนิวาสญาณและทิพจักษุ อันหมดจดวิเศษยังอาสวะทั้งปวงให้สิ้นไปแล้วเป็นผู้บริสุทธิ์หมดมลทินด้วยดี ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ...
พระพุทธศาสนาดิฉันได้ทำเสร็จแล้ว.
ทราบว่า ท่านพระธรรมทินนาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ ด้วยประการฉะนี้แล.
จบธรรมทินนาเถริยาปทาน.
จบ ๓. ธรรมทินนาเถริยาปทาน