พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน · สุเมธาวรรค
๑. สุเมธาเถริยาปทาน
เล่ม ๓๓ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๑ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑/๑๐ ในสุเมธาวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน สุเมธาวรรค สุเมธาเถริยาปทาน (ฉบับหลวง เล่ม ๓๓ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๓ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๒ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๓)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๓ หน้า ๓๐๗–๓๑๐
พระบาลีสุตตันตปิฎก
ขอนอบน้อมแด่พระผู้มีพระภาคอรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้าพระองค์นั้น
๑. สุเมธาวรรค
๑. สุเมธาเถรีอปทาน
ว่าด้วยบุพประวัติของพระสุเมธาเถรี
ลำดับนี้ จงสดับอปทานของพระเถรีต่อไป
(พระสุเมธาเถรีได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)
{๑๔๑} [๑] เมื่อพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าโกนาคมนะประทับอยูที่สังฆาราม พวกดิฉันผู้เป็นหญิงสหายกัน ๓ คนได้ถวายวิหารทานไว้[๒] ดิฉันทั้ง ๓ คนเกิดในเทวโลก ๑๐ ครั้ง ๑๐๐ ครั้ง ๑,๐๐๐ ครั้ง ในมนุษยโลกไม่จำต้องพูดถึง[๓] ในเทวโลก ดิฉันเป็นคนมีฤทธิ์มาก ในมนุษย์ก็ไม่จำต้องพูดถึง ดิฉันเป็นนางแก้ว เป็นพระมเหสีของพระเจ้าจักรพรรดิ
- ๑เถรีอปทาน ว่าด้วยบุพประวัติของเหล่าพระเถรีหรือพระภิกษุณีอรหันตสาวิกา จำนวน ๔๐ รูป ๔๐ เรื่อง แบ่งเป็นวรรคได้ ๔ วรรค วรรคละ ๑๐ เรื่อง
[๔] ดิฉันสร้างสมกุศลไว้ในชาตินั้น คน ๓ คน คือ นางธนัญชานี นางเขมา และดิฉัน มีตระกูลและบุตรที่สำเร็จดีแล้ว[๕] ได้สร้างพระอารามอย่างสวยงาม ประดับประดาด้วยเครื่อง ตกแต่งทุกอย่าง เสร็จแล้วมอบถวายแต่สงฆ์มีพระพุทธเจ้าเป็นประมุข เป็นผู้เบิกบานใจ[๖] เพราะกรรมนั้นส่งผล ดิฉันจะเกิดในที่ใด ๆ ไม่ว่าจะเป็นในเทวโลกหรือในมนุษย์ก็เหมือนกัน ดิฉันก็ถึงความเป็นผู้เลิศ[๗] ในกัปนี้เอง พระพุทธเจ้าพระนามว่ากัสสปะผู้ทรงเป็นเผ่าพันธุ์แห่งพรหม มีพระยศใหญ่ ประเสริฐกว่านักปราชญ์ทั้งหลาย ได้เสด็จอุบัติขึ้นแล้ว[๘] ในกาลนั้น พระเจ้ากาสีบรมกษัตริย์ในพระนครพาราณสีอัน เป็นบุรีอุดมพระนามว่ากิกี ทรงเป็นอุปัฏฐากของพระพุทธองค์[๙] ท้าวเธอมีพระราชธิดา ๗ พระองค์ พระราชธิดาเหล่านั้นยังสาวดำรงอยู่ในความสุข พอพระทัยในการอุปัฏฐากพระพุทธเจ้า ประพฤติพรหมจรรย์[๑๐] ดิฉันเป็นพระสหายของพระราชธิดาเหล่านั้น เป็นผู้มั่นคงในศีล ได้ถวายทานโดยเคารพ ประพฤติพรหมจรรย์ในเรือนนั่นเอง[๑๑] ด้วยกรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้นและด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ ดิฉันละร่างมนุษย์แล้วได้เข้าถึงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์
[๑๒] จุติจากดาวดึงส์แล้วไปสวรรค์ชั้นยามา จุติจากสวรรค์ชั้นยามา นั้นแล้วไปชั้นดุสิต และจุติจากชั้นนั้นไปชั้นนิมมานรดี แล้วก็ไปชั้นปรนิมมิตวสวัตดี
[๑๓] ดิฉันประกอบด้วยบุญกรรม เกิดในภพใด ๆ ในภพนั้น ๆ ก็ได้ เป็นพระมเหสีของพระมหากษัตริย์
[๑๔] ดิฉันจุติจากสวรรค์ชั้นปรนิมมิตวสวัตดีนั้นแล้วเกิดในมนุษย์ ได้เป็นพระมเหสีของพระเจ้าจักรพรรดิและพระเจ้าแผ่นดินประเทศเอกราช[๑๕] เสวยสมบัติทั้งในสวรรค์และมนุษย์ มีดวามสุขทุกชาติ เวียนว่ายตายเกิดไปในหลายชาติ
[๑๖] เหตุ ปัจจัย และมูลเหตุนั้น ๆ เหมาะสมในพระศาสนา นั่นคือสโมธานข้อต้น สโมธานของดิฉันผู้ยินดีในธรรมนั้นดับสนิทแล้ว[๑๗] ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพทั้งปวงขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลสเครื่องผูกขาดดังช้างพังตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๑๘] การที่ดิฉันได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดนี้เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ ดิฉันได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าดิฉันก็ได้ทำเสร็จแล้ว[๑๙] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ ดิฉันได้ทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าดิฉันทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า พระสุเมธาภิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล
จบ สุเมธาเถรีอปทานที่ ๑
๒. เมขอทายิกาเถรีอุปทาน
บุพประวัติของพระเมขลทายิกาเถรี
ว่าด้วยผลแห่งการถวายสายสะอิ้ง
(พระเมขลทายิกาเถรีได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)
{๑๔๒} [๒๐] ดิฉันได้สร้างพระสถูปถวายพระผู้มีพระภาคเจ้าพระนามว่าสิทธัตถะ ดิฉันได้ถวายสายสะอิ้ง เพื่อนวกรรมของพระศาสดา[๒๑] และเมื่อพระมหาสถูปสำเร็จแล้ว ดิฉันเลื่อมใสต่อพระมุนี ผู้ทรงเป็นนาถะของโลก จึงได้ถวายสายสะอิ้งอีกด้วยมือทั้งสองของตน[๒๒] ในกัปที่ ๙๔ แต่ภัทรกัปนี้ ดิฉันได้ถวายสายสะอิ้งในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น ดิฉันไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการสร้างพระสถูป[๒๓-๒๕] ดิฉันเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ... คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าดิฉัน ทำเสร็จแล้ว ดังนี้แล
นัยว่า พระเมขลทายิกากิกษุณีได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล
จบ เมขลทายิกาเถรีอุปทานที่ ๒
- ๑สายสะอิ้ง สายรัดเอว เป็นเครื่องประดับสำหรับผู้หญิง สะเอ้ง ก็ว่า (พจนานุกรมฉบัราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕ หน้า ๘๑๕)
จบ ๑. สุเมธาเถริยาปทาน