พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย · เมตเตยยวรรค
๓. เมตตคูเถราปทาน (๔๐๓)
เล่ม ๓๒ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๔๐๕ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๓/๑๐ ในเมตเตยยวรรคมี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย อปทาน เมตเตยยวรรค เมตตคูเถราปทาน (๔๐๓) (ฉบับหลวง เล่ม ๓๒ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๓๒ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๗๑ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๓๒)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๓๒ หน้า ๖๖๒–๖๖๖
[๔๑] ในกัปที่ ๙๑ แต่ภัทรกัปนี้ เราได้ทำกรรมใดไว้ในกาลนั้น ด้วยกรรมนั้น เราไม่รู้จักทุคติเลย นี้เป็นผลแห่งการถวายพระเพลิงพระพุทธสรีระ[๔๒] การที่เราได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรานี้ เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ทำเสร็จแล้ว[๔๓] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลส เครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๔๔] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระปุณณกเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล
จบ ปุณณกเถราปทานที่ ๒
๓. เมตตคูเถราปทาน
บุพประวัติของพระเมตตคูเถระ
ว่าด้วยผลแห่งการถวายเนยใส
(ท่านพระเมตตคูเถระได้กล่าวบุพประวัติของตนไว้ว่า)
{๔๐๕} [๔๕] ภูเขาชื่ออโสกะมีอยู่ในที่ไม่ไกลภูเขาหิมวันต์ วิสสุกรรมเทพบุตร เนรมิตอาศรมให้แก่เราที่ภูเขาอโสกะนั้น
[๔๖] พระสัมพุทธเจ้าพระนามว่าสุเมธะผู้เลิศ ประกอบด้วยพระกรุณา เป็นมุนี เวลาเช้าทรงครองผ้าแล้วเสด็จเข้ามาในสำนักเราเพื่อบิณฑบาต[๔๗] เราได้เห็นพระมหาวีรเจ้าพระนามว่าสุเมธะผู้ทรงเป็นนายกของโลกเสด็จเข้ามา จึงรับบาตรของพระสุคตแล้วเอาเนยใสและน้ำมันใส่จนเต็ม[๔๘] ถวายในพระพุทธเจ้าผู้ประเสริฐสุดพระนามว่าสุเมธะผู้ทรงเป็นนายกของโลก ประนมกรอัญชลีแล้วทำความโสมนัสให้เกิดโดยยิ่ง[๔๙] ด้วยการถวายเนยใส (และน้ำมัน) นี้และด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ เราจะเป็นเทวดาหรือเป็นมนุษย์ก็ตาม ย่อมได้สุขอันไพบูลย์[๕๐] เราท่องเที่ยวไปในภพน้อยภพใหญ่ เว้นภพวินิบา ตั้งจิตมั่น ไว้ในพระพุทธเจ้านั้น ย่อมได้บทอันไม่หวั่นไหว[๕๑] “ดูก่อนพราหมณ์ การที่ท่านได้เห็นเรานั้น เป็นลาภที่ท่านได้ดีแล้ว ด้วยว่าบุคคลอาศัยการเห็นเราแล้วจักบรรลุถึงอรหัต[๕๒] ท่านจงเป็นผู้เบาใจ ไม่ต้องกลัว บรรลุถึงยศใหญ่ ท่านถวาย เนยใสแก่เราแล้วจักพ้นจากชาติทุกข์ได้
[๕๓] ด้วยการถวายเนยใสนี้และด้วยการตั้งเจตจำนงไว้ เขาจะเป็น เทวดาหรือเป็นมนุษย์ก็ตาม ย่อมได้สุขอันไพบูลย์[๕๔] ด้วยอธิการนี้และด้วยความเป็นผู้มีจิตเมตตา ผู้นั้นจักรื่นรมย์ อยู่ในเทวโลกตลอด ๑,๘๐๐ กัป
- ๑วินิบาต ที่ซึ่งเหล่าสัตว์ผู้มักทำกรรมชั่วตกไปหมดอำนาจ ได้แก่ อบายภูมิ ๔ คือ นรก สัตว์ดิรัจฉาน แดนเปรต และอสุรกาย (ขุ.สุ.อ. ๒/๑๒๒)
[๕๕] จักได้เป็นท้าวเทวราช ๓ ครั้งตลอด ๑,๘๐๐ กัป จักได้เป็น พระเจ้าประเทศราชอันไพบูลย์โดยคณานับมิได้
[๕๖] จักได้เป็นพระเจ้าจักรพรรดิครอบครองแผ่นดินมีสมุทรสาคร ๔ เป็นที่สุด มีความชนะวิเศษ เป็นใหญ่ในชมพูทวีปมณฑล ๕๑ ครั้ง”
[๕๗] มหาสมุทรอันใครให้กระเพื่อมไม่ได้ และแผ่นดินอันใคร ๆ ยกขึ้นไม่ได้ ฉันใด โภคสมบัติของเราจักนับประมาณมิได้ฉันนั้น
[๕๘] เราถวายเงิน ๖๐ โกฏิแล้วออกบวชแสวงหากุศลบางอย่างอยู่ จึงเข้าไปหาพราหมณ์พาวรี
[๕๙] เราเล่าเรียนลักษณะมีองค์ ๖ ในมนต์นั้นอยู่ ข้าแต่พระมหามุนี พระองค์เสด็จอุบัติขึ้นกำจัดความมืดนั้นแล้ว
[๖๐] ข้าแต่พระมหามุนี ข้าพระองค์ประสงค์จะเฝ้าพระองค์ จึงมา ได้ฟังธรรมของพระองค์แล้ว ได้บรรลุบทอันไม่หวั่นไหว”
[๖๑] ในกัปที่ ๓๐,๐๐๐ แต่ภัทรกัปนี้ เราได้ถวายเนยใสแก่พระพุทธเจ้า ในระหว่างนี้เราไม่รู้จักทุคติเลย เราให้เนยใสแล้ว
[๖๒] เนยใสดังจะรู้ความดำริของเราย่อมเกิดตามปรารถนา รู้ความดำริแล้วเกิดขึ้น เราอังคาสภิกษุทั้งปวงให้อิ่มหนำ
[๖๓] พระพุทธเจ้าน่าอัศจรรย์ พระธรรมน่าอัศจรรย์ พระสงฆ์น่าอัศจรรย์ ความถึงพร้อมแห่งพระศาสดาของเราน่าอัศจรรย์ ก็ เราถวายเนยใสหน่อยเดียวแล้วย่อมได้เนยใสประมาณมิได้[๖๔] น้ำในมหาสมุทรมีประมาณถึงยอดเขาสุเมรุ เมื่อเทียบกับ เนยใสของเราก็ยังไม่เท่าส่วนแห่งเสี้ยว
[๖๕] โอกาสแห่งจักรวาลที่เขาทำให้เป็นกองประมาณเท่าใด โอกาส นั้นก็ยังไม่เสมอกับกองผ้าทั้งหลายที่เกิดขึ้นแก่เรา[๖๖] ขุนเขาหิมวันต์ซึ่งเป็นหินล้วนแม้จะสูงสุดก็ยังไม่เท่าของหอมที่เราลูบไล้
[๖๗] ผ้า ของหอม เนยใส และสิ่งอื่นอันเกิดในปัจจุบัน และนิพพานอันปัจจัยไม่ปรุงแต่ง นี้เป็นผลแห่งการถวายเนยใส[๖๘] เราเป็นผู้มีสติปัฏฐานเป็นที่นอน มีสมาธิและฌานเป็นอารมณ์ วันนี้เราเป็นผู้ยังโพชฌงค์ให้เกิด นี้เป็นผลแห่งการถวายเนยใส[๖๙] การที่เราได้มาในสำนักของพระพุทธเจ้าของเรานี้เป็นการมาดีแล้วหนอ วิชชา ๓ เราได้บรรลุแล้วโดยลำดับ คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราก็ทำเสร็จแล้ว[๗๐] เราเผากิเลสทั้งหลายแล้ว ถอนภพขึ้นได้หมดแล้ว ตัดกิเลส เครื่องผูกขาดดังช้างตัดเชือกแล้ว เป็นผู้ไม่มีอาสวะอยู่[๗๑] คุณวิเศษเหล่านี้ คือ ปฏิสัมภิทา ๔ วิโมกข์ ๘ และอภิญญา ๖ เราทำให้แจ้งแล้ว คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเราทำเสร็จแล้ว ดังนี้แลนัยว่า ท่านพระเมตตคูเถระได้กล่าวคาถาเหล่านี้ไว้แล้ว ด้วยประการฉะนี้แล
จบ เมตตคูเถราปทานที่ ๓
๔. โธตกเถราปทาน
บุพประวัติของพระโธตกเถระ
ว่าด้วยผลแห่งการถวายสะพาน
(ท่านพระโธตกเถระได้กราบทูลบุพประวัติของตนว่า)
{๔๐๖} [๗๒] ในกาลนั้น แม่นํ้าชื่อภาคีรสีไหลมาจากภูเขาหิมวันต์ ไหลผ่าน ไปทางประตูพระนครหังสวดี[๗๓] อารามชื่อโสภิตะ มหาชนสร้างไว้อย่างสวยงามใกล้ฝั่งแม่นํ้า พระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระผู้ทรงเป็นนายกของโลก ประทับอยู่ในอารามนั้น[๗๔] พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงมีหมู่มนุษย์แวดล้อมประทับนั่งอยู่ใน อารามนั้นดังองค์อินทร์จากดาวดึงส์ไม่ครั่นคร้ามดุจไกรสรสีหราช[๗๕] ข้าแต่พระมหามุนี ข้าพระองค์เป็นพราหมณ์มีนามว่าฉฬังคะ อยู่ในพระนครหังสวดี มีชื่ออย่างนั้น[๗๖] ในกาลนั้น ศิษย์ ๑,๘๐๐ คนแวดล้อมข้าพระองค์ ข้าพระองค์ พร้อมด้วยศิษย์เหล่านั้นเข้าไปยังฝั่งแม่นํ้า[๗๗] ณ ที่นั้น ข้าพระองค์ได้เห็นสมณะหลายรูปผู้ไม่คดโกง ผู้ชำระ บาปแล้วกำลังข้ามแม่นํ้าภาคีรสีอยู่ ขณะนั้น ข้าพระองค์คิด อย่างนี้ว่า[๗๘] “บุตรแห่งพระพุทธเจ้าผู้มีพระยศมากเหล่านี้ข้ามแม่นํ้าทั้งเย็นและเช้า ย่อมทำตนให้ลำบาก ย่อมทำตนให้เดือดร้อน
จบ ๓. เมตตคูเถราปทาน (๔๐๓)