วรรคที่ ๒
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๔๘–๑๕๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๒/๑๒ ในเอกกนิบาตมี ๔ ฉบับคลังนี้ตอบแบบ “อ่านตัวบท · ไม่ตีความ” — ระบบแสดงตัวบทตามฉบับที่มี และไม่สรุป ไม่ตีความ ไม่ให้คะแนนความน่าเชื่อถือ
เถรคาถาย เอกนิปาตสฺส ทุติยวคฺโค
เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒
ว่าด้วยสุภาษิต ในเอกกนิบาต วรรคที่ ๒
๑. จูฬวัจจฉเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความยินดีในธรรม
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒ จูฬวัจจฉเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๑ ปามุชฺชพหุโล ภิกฺขุ ธมฺเม พุทฺธปฺปเวทิเต
อธิคจฺเฉ ปทํ สนฺตํ สงฺขารูปสมํ สุขนฺติ ฯ
จูฬวจฺโฉ ๓ เถโร ฯ
ภิกษุผู้มากไปด้วยความปราโมทย์ในธรรมอันพระพุทธเจ้าทรงประกาศแล้วพึงบรรลุสันตบทอันเป็นธรรมเข้าไปสงบระงับสังขาร เป็นสุข.
๒. มหาวัจฉเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับไตรสิกขา
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒ มหาวัจฉเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๒ ปญฺญาพลี สีลวตูปปนฺโน
สมาหิโต ฌานรโต สตีมา
ยทตฺถิยํ โภชนํ ภุญฺชมาโน
กงฺเขถ ๔ กาลํ อิธ วีตราโคติ ฯ
มหาวจฺโฉ ๕ เถโร ฯ
ภิกษุมีกำลังปัญญา สมบูรณ์ด้วยศีลและวัตร มีจิตตั้งมั่น ยินดีในฌานมีสติ บริโภคโภชนะตามมีตามได้ มีราคะไปปราศแล้ว พึงหวังได้ ซึ่ง
กาลปรินิพพานในศาสนานี้.
๓. วนวัจฉเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับรมณียสถาน
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒ วนวัจฉเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๓ นีลพฺภวณฺณา รุจิรา สีตวารี สุจินฺธรา
อินฺทโคปกสญฺฉนฺนา เต เสลา รมยนฺติ มนฺติ ฯ
วนวจฺโฉ เถโร ฯ
ภูเขาทั้งหลายอันล้วนแล้วด้วยหิน มีสีเขียวดังเมฆ ดูรุจิเรกงามดี มีธารวารีเย็นใสสะอาด ดารดาษไปด้วยแมลงค่อมทอง ภูเขาเหล่า
นั้นย่อมทำให้เรารื่นรมย์ใจ.
๔. วนวัจฉสามเณรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการอยู่ป่า
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒ วนวัจฉสามเณรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๔ อุปชฺฌาโย มํ อวจาสิ ๖ อิโต คจฺฉามิ สีวก
คาเม เม วสติ กาโย อรญฺญํ เม คโต มโน๕
เสมานโกปิ คจฺฉามิ นตฺถิ สงฺโค วิชานตนฺติ ฯ
วนวจฺฉสฺส เถรสฺส สามเณโร ฯ
๑ ม. ยุ. โกฏฺฐิโก ฯ ๒ ม. กงฺขาเรวตสมฺมโต ฯ ยุ. กงฺขาเรวตสุพฺพโต ฯ
๓ ยุ. จูฬควจฺโฉ ฯ ๔ ยุ. กงฺเขต ฯ ๕ ยุ. มหาควจฺโฉ ฯ ๖ ม. อวจ ฯ
พระอุปัชฌาย์ของเราได้กล่าวกะเราว่า ดูกรสีวกะ เราจะไปจากที่นี้กายของเราอยู่ในบ้าน แต่ใจของเราไปอยู่ในป่า แม้เรานอนอยู่ก็
จักไป ความเกี่ยวข้องด้วยหมู่ ย่อมไม่มีแก่ผู้รู้แจ้งชัด.
๕. กุณฑธานเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการข้ามโอฆะ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒ กุณฑธานเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๕ ปญฺจ ฉินฺเท ปญฺจ ชเห ปญฺจ จุตฺตริ ภาวเย
ปญฺจสงฺคาติโค ภิกฺขุ โอฆติณฺโณติ วุจฺจตีติ ฯ
กุณฺฑธาโน เถโร ฯ
ภิกษุพึงตัดสังโยชน์เบื้องต่ำ ๕ พึงละสังโยชน์เบื้องบน ๕ พึงเจริญอินทรีย์ ๕ มีศรัทธาเป็นต้นให้ยิ่งขึ้นไป ภิกษุผู้ก้าวล่วงธรรมเป็นเครื่องข้อง ๕ ประการได้แล้ว พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ข้ามโอฆะ
ได้แล้ว.
๖. เพลัฏฐสีสเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับวันคืน
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒ เพลัฏฐสีสเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๖ ยถาปิ ภทฺโท อาชญฺโญ นงฺคลาวตฺตนี สิขี
คจฺฉติ อปฺปกสิเรน เอวํ รตฺตินฺทิวา มม
คจฺฉนฺติ อปฺปกสิเรน สุเข ลทฺเธ นิรามิเสติ ฯ
เพลฏฺฐสีโส เถโร ฯ
โคอาชาไนยผู้สามารถเทียมไถแล้ว ย่อมลากไถไปได้โดยไม่ลำบากฉันใด เมื่อเราได้ความสุขอันไม่เจือด้วยอามิส คืนและวันทั้งหลาย
ย่อมผ่านพ้นเราไปโดยยาก ฉันนั้น.
๗. ทาสกเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความเกียจคร้าน
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒ ทาสกเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๗ มิทฺธี ยทา โหติ มหคฺฆโส จ
นิทฺทายิตา สมฺปริวตฺตสายี
มหาวราโหว นิวาปปุฏฺโฐ
ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโทติ ฯ
ทาสโก เถโร ฯ
เมื่อใด บุคคลเป็นผู้ง่วงเหงาและกินมากมักนอนหลับกลิ้งเกลือกไปมาเมื่อนั้นเขาเป็นคนเขลา ย่อมเข้าห้องบ่อยๆ เหมือนสุกรใหญ่ที่เขา
ปรนปรือด้วยเหยื่อ ฉะนั้น.
๘. สิงคาลปิตาเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับพุทธทายาท
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒ สิงคาลปิตาเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๘ อหุ ๑ พุทฺธสฺส ทายาโท ภิกฺขุ เภสกฬาวเน
เกวลํ อฏฺฐิสญฺญาย อผริ ปฐวึ อิมํ
มญฺเญหํ กามราคํ โส ขิปฺปเมว ปหียตีติ ฯ
สิงฺคาลปิตา เถโร ฯ
ภิกษุผู้อยู่ในป่าเภสกฬาวัน พิจารณาแผ่นดินนี้ด้วยความสำคัญว่ากระดูกทั้งสิ้นเป็นอารมณ์จักได้เป็นทายาทของพระพุทธเจ้า เราเข้าใจว่า
จะละกามราคะได้โดยเร็วพลัน.
๙. กุฬเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับหน้าที่บัณฑิต
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒ กุฬเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๙ อุทกํ หิ นยนฺติ เนตฺติกา อุสุการา นมยนฺติ เตชนํ
ทารุํ นมยนฺติ ตจฺฉกา อตฺตานํ ทมยนฺติ สุพฺพตาติ ฯ
กุโฬ เถโร ฯ
๑ ยุ. อหู ฯ
พวกคนไขน้ำก็ไขน้ำไป ช่างศรก็ดัดลูกศร พวกช่างถากก็ถากไม้
พวกบัณฑิตผู้มีวัตรอันงาม ก็ฝึกฝนตน.
๑๐. อชิตเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับความตาย
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๒ อชิตเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
๑๐ มรเณ เม ภยํ นตฺถิ นิกนฺติ นตฺถิ ชีวิเต
สนฺเทหํ นิกฺขิปิสฺสามิ สมฺปชาโน ปติสฺสโตติ ฯ
อชิโต เถโร ฯ
อุทฺทานํ
จูฬวจฺโฉ มหาวจฺโฉ วนวจฺโฉ จ สีวโก
กุณฺฑธาโน จ เพลฏฺฐิ ทาสโก จ ตโต ปรํ
สิงฺคาลปิติโก เถโร กุโฬ จ อชิโต ทสาติ ฯ
วคฺโค ทุติโย ฯ
เราไม่มีความกลัวตาย ไม่มีความอาลัยในชีวิต จักเป็นผู้มีสติสัมป
ชัญญะ ละทิ้งกายนี้ไป.
____________________
ในวรรคนี้รวมพระเถระได้ ๑๐ องค์ คือ
๑. พระจูฬวัจฉเถระ ๒. พระมหาวัจฉเถระ
๓. พระวนวัจฉเถระ ๔. พระสีวกเถระ
๕. พระกุณฑธานเถระ ๖. พระเพลัฏฐสีสเถระ
๗. พระทาสกเถระ ๘. พระสิงคาลปิตาเถระ
๙. พระกุฬเถระ ๑๐. พระอชิตเถระ.
จบ ทุติยวรรค.
จบ วรรคที่ ๒