บาลีในสัมปยุตตปัจจัยนิทเทส มีเนื้อความกระจ่างแล้ว.

ก็ชื่อว่าสัมปยุตตปัจจัยนี้ว่าโดยสังเขป ได้แก่อรูปขันธ์ทั้งหมด. โดยประเภทจำแนกได้หลายอย่าง คือโดยชาติมีกุศลชาติเป็นต้น โดยภูมิมีกามาวจรภูมิเป็นต้น.

ผู้ศึกษาพึงทราบวินิจฉัยโดยการจำแนกด้วยประการต่างๆ ในสัมปยุตตปัจจัยนี้ ดังกล่าวมาแล้ว.

ก็ในสัมปยุตตปัจจัยที่จำแนกแล้วอย่างนี้ บรรดากุศลขันธ์ทั้ง ๔ ภูมิ ขันธ์ ๑ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๓ ด้วยอำนาจของสัมปยุตตปัจจัย, ขันธ์ ๓ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๑, ขันธ์ ๒ เป็นปัจจัยแก่ขันธ์ ๒. กุศลขันธ์ทั้งหมดเป็นปัจจัยซึ่งกันและกัน ด้วยอำนาจของสัมปยุตตปัจจัย ด้วยประการฉะนี้.

แม้ในอกุศลขันธ์ วิบากขันธ์และกิริยาขันธ์ก็นัยนี้เหมือนกัน.

ผู้ศึกษาพึงทราบวินิจฉัยแม้โดยธรรมที่เป็นปัจจยุบบันในสัมปยุตตปัจจัยนี้ ดังพรรณนามาแล้วแล.

วรรณนานิทเทสแห่งสัมปยุตตปัจจัย จบ. -----------------------------------------------------