พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต · วรรคที่ ๔
๑๐. วัฑฒมานเถรคาถา
เล่ม ๒๖ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๑๗๗ (ฉบับหลวง)ลำดับ ๑๐/๑๐ ในวรรคที่ ๔มี ๔ ฉบับ
พระสุตตันตปิฎก ขุททกนิกาย เถรคาถา เอกกนิบาต วรรคที่ ๔ วัฑฒมานเถรคาถา (ฉบับหลวง เล่ม ๒๖ · ฉบับมหาจุฬาฯ เล่ม ๒๖ · ฉบับมหามกุฏฯ เล่ม ๕๐ · ฉบับเฉลิมพระเกียรติ เล่ม ๒๖)
ไทย (เฉลิมพระเกียรติ ๒๕๔๙) เล่ม ๒๖ หน้า ๓๓๗–๓๓๘
๑๐. วัฑฒมานเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับสติ
นัยว่า ท่านพระวัฑฒมานเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๗๗}[๔๐] คนที่ถูกแทงด้วยหอกย่อมรีบพยายามถอนออก หรือเมื่อถูกไฟไหม้ที่ศีรษะย่อมรีบพยายามดับ ฉันใด ภิกษุก็พึง เป็นผู้มีสติรีบเพื่อละความกำหนัดยินดีในภพอยู่ ฉันนั้น
จบ จตุตถวรรค
รวมพระเถระที่มีในวรรคนี้ คือ
๑. พระคหุรตีริยเถระ ๒. พระสุปปิยเถระ
๓. พระโสปากเถระ ๔. พระโปสิยเถระ
๕. พระสามัญญกานิเถระ ๖. พระกุมาปุตตเถระ
๗. พระกุมาปุตตเถรสหายกเถระ ๘. พระควัมปติเถระ
๙. พระติสสเถระ ๑๐. พระวัฑฒมานเถระ
- ๑เพื่อละความกำหนัดยินดียินดีในภพ ในที่นี้หมายถึงเพื่อละรูปราคะ ความติดใจอยูในรูปภพ และ อรูปราคะ ความติดใจอยู่ในอรูปภพ (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๖๕)
๕. ปัญจมวรรค
๑. สิริวัฑฒเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการเจริญฌาน
นัยว่า ท่านพระสิริวัฑฒเถระได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๗๘}[๔๑] สายฟ้าแลบย่อมตกไปตามช่องภูเขาเวภาระ และภูเขาปัณฑวะ ฉันใด ภิกษุผู้เป็นบุตรแห่งพระพุทธเจ้าผู้คงที่ ไม่มีผู้เปรียบปาน ย่อมอยู่ตามช่องแห่งภูเขาเจริญฌานอยู่ ฉันนั้น
๒. ขทิรวนิยเถรคาถา
สุภาษิตเกี่ยวกับการมีสติเฉพาะหน้า
นัยว่า ท่านพระขทิรวนิยเถระ ได้ภาษิตคาถานี้ไว้อย่างนี้ว่า
{๑๗๙}[๔๒] ดูก่อนสามเณรหลา สามเณรอุปหลา สามเณรสีสุปหลา เธอทั้งสามจงมีสติเฉพาะหน้าอยู่ พระสารีบุตรผู้เป็นลุง ของพวกเธอ ผู้มีปัญญาว่องไวดังนายขมังธนูผู้ชำนาญ ยิงปลายขนทราย มาถึงแล้ว
- ๑หมายถึงท่านพระเรวตเถระผู้อยู่ที่ป่าไม้ตะเคียน ซึ่งเป็นพระน้องชายของท่านพระธรรมเสนาบดี สารีบุตรเถระ เป็นเอตทัคคะในทางอยู่ป่า (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๖๘, ๑๗๐)
- ๒สามเณรทั้งสามนี้เป็นบุตรของพี่สาวทั้งสามของพระเรวตเถระ หรือเป็นหลานของท่าน มีชื่อปรากฏ เป็นอิตถีลิงค์ว่า หลา อุปหลา และสีสปหลา ตามมารดาผู้ให้กำเนิด (ขุ.เถร.อ. ๑/๑๗๐-๑๗๑) พระบาลีฉบับอื่น ๆ และอรรถกถาปรากฏชื่อเป็น จาลา อุปจาลา สีสูปจาลา
จบ ๑๐. วัฑฒมานเถรคาถา