สคารวสูตรที่ ๕ พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า โอริมํ ตีรํ ได้แก่ โลกิยะ ชื่อว่าฝั่งนี้.

บทว่า ปาริมํ ตีรํ ได้แก่ โลกุตระ ชื่อว่าฝั่งโน้น.

บทว่า ปารคามิโน ได้แก่ ผู้ถึงพระนิพพาน.

บทว่า ตีรเมวานุธาวติ ได้แก่ วิ่งแล่นไปสู่ฝั่ง คือสักกายทิฏฐิ.

บทว่า ธมฺม ธมฺมานุวตฺติโน ความว่า ประพฤติธรรมตามสมควรในโลกุตรธรรม ๙ ที่ตรัสไว้แล้วโดยชอบ ได้แก่ประพฤติตามข้อปฏิบัติเบื้องต้นพร้อมกับศีลที่เหมาะสมแก่ธรรมนั้น.

บทว่า มจฺจุตฺเธยฺยํ สุทุตฺตรํ ได้แก่ ข้ามวัฏฏะที่เป็นไปในภูมิ ๓ อันเป็นที่ตั้งแห่งมัจจุมาร ที่ข้ามได้แสนยาก.

บทว่า ปารเมสฺสนฺติ ได้แก่ จักบรรลุพระนิพพาน.

บทว่า โอกา อโนกมาคมฺม ได้แก่ อาศัยวิวัฏฏะจากวัฏฏะ.

บทว่า วิเวเก ยตฺถ ทูรมํ แปลว่า พึงปรารถนาความยินดียิ่งในกายวิเวก จิตตวิเวกและอุปธิวิเวก ซึ่งยินดียิ่งได้ยาก.

บทว่า หิตฺวา กาเม ได้แก่ ละกามแม้ทั้งสอง.

บทว่า อกิญฺจโน แปลว่า กิเลสเครื่องกังวล.

บทว่า อาทานปฏินิสฺสคฺเค ได้แก่ ในพระนิพพาน กล่าวคือการสละคืนความยึดมั่น.

บทว่า อนุปาทาย เย รตา ความว่า ชนเหล่าใดไม่ยึดถือแม้สิ่งไรๆ ด้วยอุปาทาน ๔ ยินดียิ่งแล้ว.

บทว่า ปรินิพฺพุตา ได้แก่ ชนเหล่านั้น พึงทราบว่า ชื่อว่าปรินิพพานแล้วด้วยปรินิพพานที่หาปัจจัยมิได้.

จบอรรถกถาสคารวสูตรที่ ๕ -----------------------------------------------------