หีนัตติกเหตุทุกะ เล่ม ๔๔

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ นว อธิปติยา ฉ อนนฺตเร นว สมนนฺตเร นว สหชาเต นว อญฺญมญฺเญ นว นิสฺสเย นว อุปนิสฺสเย นว ปุเรชาเต ตีณิ ปจฺฉาชาเต ตีณิ อเสวเน นว กมฺเม ตีณิ วิปาเก นว อาหาเร ตีณิ อินฺทฺริเย นว ฌาเน ตีณิ มคฺเค นว สมฺปยุตฺเต นว วิปฺปยุตฺเต ปญฺจ อตฺถิยา นว นตฺถิยา นว วิคเต นว อวิคเต นว ฯ

เหตุธรรมที่เป็นหีนธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นหีนธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นปณีตธรรม อาศัยเหตุธรรมที่เป็นปณีตธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย

เหตุ อวิตกฺกอวิจาโร ธมฺโม เหตุสฺส อวิตกฺกอวิจารสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว นอธิปติยา นว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปุเรชาตปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่ปัจฉาชาตปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อาเสวนปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปากปัจจัย มี " ๓ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิปปยุตตปัจจัย มี " ๓สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

เหตุธรรมที่เป็นหีนธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นหีนธรรมโดยเหตุปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรมโดยเหตุปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นปณีตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นปณีตธรรมโดยเหตุปัจจัย

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ เหตุทุกวิตกฺกตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ --------- เหตุทุกปีติตฺติกํ ปฏิจฺจวาโร

เหตุธรรมที่เป็นหีนธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นหีนธรรม โดยอารัมมณปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นหีนธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรมโดยอารัมมณปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรมโดยอารัมมณปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นหีนธรรม โดยอารัมมณปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นปณีตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรมโดยอารัมมณปัจจัย

เหตุํ ปีติสหคตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ ปีติสหคโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ นเหตุํ ปีติสหคตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ ปีติสหคโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

เหตุธรรมที่เป็นหีนธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นหีนธรรม โดยอธิปติปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรมโดยอธิปติปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นหีนธรรมโดยอธิปติปัจจัย เหตุธรรมที่เป็นปณีตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นปณีตธรรม โดยอธิปติปัจจัย มี ๒ นัย

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว กมฺเม นว วิปาเก นว อาหาเร นว อวิคเต นว ฯ

เหตุธรรมที่เป็นหีนธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นหีนธรรม โดยอนันตรปัจจัย มี ๒ นัย เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นมัชฌิมธรรมโดยอนันตรปัจจัย มี ๒ นัย เหตุธรรมที่เป็นปณีตธรรม เป็นปัจจัยแก่เหตุธรรมที่เป็นปณีตธรรม โดยอนันตรปัจจัย มี ๒ นัย

นเหตุํ ปีติสหคตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ ปีติสหคโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๕ ในอธิปติปัจจัย มี " ๕ ในอนันตรปัจจัย มี " ๖ ในสมนันตรปัจจัย มี " ๖ ในสหชาตปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอัญญมัญญปัจจัย มี " ๓ ในนิสสยปัจจัย มี " ๓ ในอุปนิสสยปัจจัย มี " ๘ ในอวิคตปัจจัย มี " ๓

เหตุํ ปีติสหคตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ ปีติสหคโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นอธิปติปจฺจยา: ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๙

นเหตุยา เอกํ นอธิปติยา นว นปุเรชาเต นว นปจฺฉาชาเต นว นอาเสวเน นว นกมฺเม ตีณิ นวิปาเก นว นมคฺเค เอกํ นวิปฺปยุตฺเต นว ฯ

ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย กับเหตุปัจจัย มีหัวข้อ ปัจจัย ๓

เหตุปจฺจยา นอธิปติยา นว ฯ

ในอารัมมณปัจจัย กับปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย ที่มีหัวข้อปัจจัย ๕ แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เอกํ ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ

นเหตุธรรมที่เป็นหีนธรรม อาศัยนเหตุธรรมที่เป็นหีนธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย สังกิลิฏฐัตติกเหตุทุกฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้นหีนัตติกเหตุทุกะ จบ

สภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมชั้นกลางซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมชั้นกลางซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมชั้นประณีตซึ่งเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมชั้นประณีตซึ่งเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓) (ย่อ)

สภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งเป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมชั้นกลางซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมชั้นกลางซึ่งเป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมชั้นประณีตซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมชั้นประณีตซึ่งเป็นเหตุโดยเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งเป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย สภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมชั้นกลางซึ่งเป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย (๒) สภาวธรรมชั้นกลางซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมชั้นกลางซึ่งเป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย สภาวธรรมชั้นกลางซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งเป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย (๒) สภาวธรรมชั้นประณีตซึ่งเป็นเหตุเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมชั้นประณีตซึ่งเป็นเหตุโดยอารัมมณปัจจัย (๑)

สภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งไม่เป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมชั้นต่ำซึ่งไม่เป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (พึงขยายให้พิสดารเหมือนสังกิลิฏฐติกะและเหตุทุกะ)

อรรถกถาที่มีถัดจากนี้ :- อรรถกถา ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๕ อนุโลมทุกัตติกปัฏฐาน เหตุทุกสนิทัสสนสัปปฏิฆัตติกะ