๑. กุสลติกะ ๑๐. สัปปฏิฆทุกะ

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)อารัมมณปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย (๑) (ย่อ)

สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะนเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)

นเหตุปัจจัย มี ๒ วาระ นอารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ นอธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ โนวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ (ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวาร เหมือนกับปฏิจจวาร)เหตุปัจจัย

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งกระทบไม่ได้โดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งกระทบไม่ได้โดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้เป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งกระทบไม่ได้โดยเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)

เหตุ ปริตฺตารมฺมโณ ธมฺโม เหตุสฺส ปริตฺตารมฺมณสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: นว ฯ

สัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยสัปปฏิฆธรรมที่เป็น อัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุ ปริตฺตารมฺมโณ ธมฺโม เหตุสฺส ปริตฺตารมฺมณสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว อนนฺตเร นว สมนนฺตเร นว สหชาเต นว อญฺญมญฺเญ นว นิสฺสเย นว อุปนิสฺสเย นว อาเสวเน นว กมฺเม ตีณิ วิปาเก นว อาหาเร ตีณิ อินฺทฺริเย นว ฌาเน ตีณิ มคฺเค นว สมฺปยุตฺเต นว อตฺถิยา นว นตฺถิยา นว วิคเต นว อวิคเต นว ฯ

อัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล และอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล และอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุ ปริตฺตารมฺมโณ ธมฺโม เหตุสฺส ปริตฺตารมฺมณสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ

อัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย อัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้นเพราะอารัมมณปัจจัย อัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้น เพราะอารัมมณปัจจัย

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๙ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๓ ในอธิปติปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๙

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

อัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น ไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย อัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้นไม่ใช่เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ --------- ปฏิจฺจวาโร

ในปัจจัยที่ไม่ใช่เหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อารัมมณปัจจัย มี " ๕ ในปัจจัยที่ไม่ใช่อธิปติปัจจัย มี " ๙ ในปัจจัยที่ไม่ใช่วิคตปัจจัย มี " ๕สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

เหตุํ มหคฺคตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ มหคฺคตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ นเหตุํ มหคฺคตารมฺมณํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ มหคฺคตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ เหตุํ มหคฺคตารมฺมณญฺจ นเหตุํ มหคฺคตารมฺมณญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ มหคฺคตารมฺมโณ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ

อัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่อัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่อัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่อัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว กมฺเม นว วิปาเก นว อาหาเร นว อวิคเต นว ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๗ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอธิปติปัจจัย มี " ๑๐ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑๓แม้ปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้นกุสลัตติกสัปปฏิฆทุกะ จบ