๑. กุสลติกะ ๕. วิตักกติกะ

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีทั้งวิตกและวิจารเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีทั้งวิตกและวิจารโดยเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีทั้งวิตกและวิจารเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีทั้งวิตกและวิจารโดยเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีทั้งวิตกและวิจารเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งมีทั้งวิตกและวิจารโดยเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ)

สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่มีวิตกมีเพียงวิจารเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ (ย่อ) (สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารและปัญหาวาร ทุกปัจจัยพึงขยายให้พิสดาร)

นเหตุ อกุสโล ธมฺโม นเหตุสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อินฺทฺริยปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

สวิตักกสวิจารธรรมที่เป็นกุศล อาศัยสวิตักกสวิจารธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย สวิตักกสวิจารธรรมที่เป็นอกุศล อาศัยสวิตักกสวิจารธรรมที่เป็นกุศลเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย สวิตักกสวิจารธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยสวิตักกสวิจารธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุ อกุสโล ธมฺโม นเหตุสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส ฌานปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอวิคตปัจจัย มี " ๓สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

เหตุยา ตีณิ อารมฺมเณ นว อธิปติยา นว อนนฺตเร นว สมนนฺตเร นว สหชาเต นว อญฺญมญฺเญ นว นิสฺสเย นว อุปนิสฺสเย นว อาเสวเน นว กมฺเม ตีณิ อาหาเร ตีณิ อินฺทฺริเย ตีณิ ฌาเน ตีณิ มคฺเค ตีณิ สมฺปยุตฺเต นว อตฺถิยา นว นตฺถิยา นว วิคเต นว อวิคเต นว ฯ

สวิตักกสวิจารธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่สวิตักกสวิจารธรรมที่เป็นกุศล โดยเหตุปัจจัย สวิตักกสวิจารธรรมที่เป็นอกุศล เป็นปัจจัยแก่สวิตักกสวิจารธรรมที่เป็นอกุศล โดยเหตุปัจจัย สวิตักกสวิจารธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่สวิตักกสวิจารธรรมที่เป็นอัพยากฤต โดยเหตุปัจจัย

เหตุ อกุสโล ธมฺโม เหตุสฺส อกุสลสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย: สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯเปฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๓ในปัญหาวารในกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้น

นเหตุยา นว นอารมฺมเณ นว นอธิปติยา นว นอนนฺตเร นว นสมนนฺตเร นว นสหชาเต นว นอญฺญมญฺเญ นว ฯเปฯ โนอวิคเต นว ฯ

อวิตักกวิจารมัตตธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอวิตักกวิจารมัตตธรรมที่ เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย อวิตักกวิจารมัตตธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอวิตักกวิจารมัตตธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๒ ในอวิคตปัจจัย มี " ๒ ในสหชาตวารก็ดี ในสัมปยุตตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดารทุกปัจจัย

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ --------- ปฏิจฺจวาโร

อวิตักกอวิจารธรรมที่เป็นกุศล อาศัยอวิตักกวิจารธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อวิตักกอวิจารธรรมที่เป็นอัพยากฤต อาศัยอวิตักกอวิจารธรรมที่เป็นอัพยา-*กฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เหตุํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: เหตุํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ อพฺยากโต จ นเหตุ อพฺยากโต จ ธมฺมา อุปฺปชฺชนฺติ เหตุปจฺจยา: ฯ นเหตุํ อพฺยากตํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ เหตุํ อพฺยากตญฺจ นเหตุํ อพฺยากตญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ อพฺยากโต ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๒ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕สหชาตวารก็ดี ปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดาร กุสลัตติกวิตักกัตติกะ จบ