๓. วิปากติกะ ๑๐๐. สรณทุกะ

สภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นเหตุให้เกิดวิบากซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ย่อ) (สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ)

เหตุปัจจัย มี ๑๓ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๕ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ ปุเรชาตปัจจัย มี ๓ วาระ อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ (ย่อ สหชาตวาร ฯลฯ สัมปยุตตวารเหมือนกับปฏิจจวาร)

เหตุปัจจัย มี ๗ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๑๐ วาระ ฯลฯ สหชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ อัญญมัญญปัจจัย มี ๗ วาระ ฯลฯ อาเสวนปัจจัย มี ๒ วาระ กัมมปัจจัย มี ๙ วาระ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อินทรียปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๓ วาระ (ย่อ) (พึงขยายให้พิสดารเหมือนปัญหาวารในกุสลติกะ)

เหตุยา เอกํ อธิปติยา เอกํ สหชาเต เอกํ อญฺญมญฺเญ เอกํ นิสฺสเย เอกํ กมฺเม เอกํ วิปาเก เอกํ อาหาเร เอกํ อินฺทฺริเย เอกํ ฌาเน เอกํ มคฺเค เอกํ วิปฺปยุตฺเต เอกํ อตฺถิยา เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ

สรณธรรมที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยสรณธรรมที่เป็นวิปาก- *ธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

นเหตุยา เอกํ นอารมฺมเณ เอกํ นอธิปติยา เอกํ ฯ สพฺเพ ปจฺจยา กาตพฺพา ฯเปฯ โนวิคเต เอกํ ฯ ปญฺหาวาโร

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย

นเหตุ อนิทสฺสนสปฺปฏิโฆ ธมฺโม นเหตุสฺส อนิทสฺสนสปฺปฏิฆสฺส ธมฺมสฺส สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย: อญฺญมญฺญปจฺจเยน ปจฺจโย: นิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย: อตฺถิปจฺจเยน ปจฺจโย: อวิคตปจฺจเยน ปจฺจโย: ฯ สพฺพตฺถ เอกํ ฯ --------- ปฏิจฺจวาโร

อรณธรรมที่เป็นวิปากธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นวิปากธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นวิปากธัมมธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นวิปากธัมมธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นวิปากธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นวิปากธรรม และอรณธรรมที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นวิปากธรรมและอรณธรรมที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ นเหตุํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ เหตุํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆญฺจ นเหตุํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆญฺจ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ตีณิ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๑๓ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๕ ในอวิคตปัจจัย มี " ๑๓สหชาตวารก็ดี สัมปยุตตวารก็ดี เหมือนกับปฏิจจวาร

เหตุยา นว อารมฺมเณ นว กมฺเม นว วิปาเก นว อาหาเร นว อวิคเต นว ฯ

อรณธรรมที่เป็นวิปากธรรม เป็นปัจจัยแก่อรณธรรมที่เป็น วิปากธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นวิปากธัมมธรรม เป็นปัจจัยแก่อรณธรรมที่เป็นวิปาก-*ธัมมธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๓ นัย อรณธรรมที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม เป็นปัจจัยแก่อรณธรรมที่เป็นเนววิปากนวิปากธัมมธรรม โดยเหตุปัจจัย

นเหตุํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นเหตุ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: นเหตุํ อนิทสฺสนอปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ เหตุ อนิทสฺสนอปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ นเหตุปจฺจยา: ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๗ ในอารัมมณปัจจัย มี " ๙ ในอวิคตปัจจัย มี " ๓แม้ปัญหาวารในสกุสลัตติกะฉันใด พึงให้พิสดารฉันนั้นวิปากัตติกสรณทุกะ จบ