๖. วิตักกติกะ ๑๐๐. สรณทุกะ

สภาวธรรมที่มีทั้งวิตกและวิจารซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่มีทั้งวิตกและวิจารซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่มีทั้งวิตกและวิจารซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่มีทั้งวิตกและวิจารและที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่มีทั้งวิตกและวิจารซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๓) สภาวธรรมที่มีทั้งวิตกและวิจารซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑) สภาวธรรมที่มีทั้งวิตกและวิจารซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้อาศัยสภาวธรรมที่มีทั้งวิตกวิจารและที่ไม่มีวิตกมีเพียงวิจารซึ่งเป็นเหตุให้สัตว์ร้องไห้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (๑)(ย่อ)

เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ (ย่อ) (สหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ทุกปัจจัยพึงขยายให้พิสดาร)

เหตุปัจจัย มี ๓๗ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๒๑ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๒๓ วาระ ฯลฯ อัญญมัญญปัจจัย มี ๒๘ วาระ ฯลฯ ปุเรชาตปัจจัย มี ๑๑ วาระ อาเสวนปัจจัย มี ๑๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓๗ วาระ (ย่อ พึงขยายสหชาตวาร ฯลฯ ปัญหาวาร ให้พิสดารอย่างนี้)

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ นว ฯ ยถา กุสลตฺติเก ปญฺหาวารสฺส อนุโลมมฺปิ ปจฺจนียมฺปิ อนุโลมปจฺจนียมฺปิ ปจฺจนียานุโลมมฺปิ คณิตํ เอวํ คเณตพฺพํ ฯ เหตุทุกสนิทสฺสนสปฺปฏิฆตฺติกํ นิฏฺฐิตํ ฯ -------- สเหตุกทุกกุสลตฺติกํ ปฏิจฺจวาโร

สรณธรรมที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยสรณธรรมที่เป็น สวิตักกสวิจารธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย สรณธรรมที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม อาศัยสรณธรรมที่เป็นสวิตักก-*สวิจารธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย สรณธรรมที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม และสรณธรรมที่เป็นอวิตักกวิจาร-*มัตตธรรม อาศัยสรณธรรมที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย สรณธรรมที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยสรณธรรมที่เป็นอวิตักกวิจาร-*มัตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย สรณธรรมที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยสรณธรรมที่เป็นสวิตักกสวิจาร-*ธรรม และสรณธรรมที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

สเหตุกํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา: ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๕ ในอวิคตปัจจัย มี " ๕ในสหชาตวารก็ดี ในปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดารทุกปัจจัย

สเหตุกํ กุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ สเหตุโก กุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา: ฯ

อรณธรรมที่เป็นสวิตักกสวิจารธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็น สวิตักกสวิจารธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๗ นัย อรณธรรมที่เป็นอวิตักกวิจารมัตตธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นอวิตักก-*วิจารมัตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๕ นัย อรณธรรมที่เป็นอวิตักกอวิจารธรรม อาศัยอรณธรรมที่เป็นอวิตักกอวิจาร-*ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย

เหตุยา เอกํ อารมฺมเณ เอกํ อธิปติยา เอกํ อนนฺตเร เอกํ สมนนฺตเร เอกํ สหชาเต เอกํ อญฺญมญฺเญ เอกํ นิสฺสเย เอกํ อุปนิสฺสเย เอกํ ปุเรชาเต เอกํ อาเสวเน เอกํ กมฺเม เอกํ อาหาเร เอกํ อวิคเต เอกํ ฯ

ในเหตุปัจจัย มีหัวข้อปัจจัย ๓๗ ในอวิคตปัจจัย มี " ๓๗สหชาตวารก็ดี ปัญหาวารก็ดี พึงให้พิสดารอย่างนี้วิตักกัตติกสรณทุกะ จบ