๑๘. อตีตติกะ ๑. กุสลติกะ

สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันซึ่งเป็นกุศลโดยเหตุปัจจัย (ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ) สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันซึ่งเป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันซึ่งเป็นอกุศลโดยเหตุปัจจัย (ทุกปัจจัยมีปัจจัยละ ๑ วาระ ทุกปัจจัยพึงขยายให้พิสดาร) สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันซึ่งเป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เป็นปัจจุบันซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย เหตุปัจจัย มี ๑ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อุปนิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑ วาระ (ทุกปัจจัยพึงขยายให้พิสดาร)

เหตุปจฺจยา นอารมฺมเณ ตีณิ ฯ

กุศลธรรมที่เป็นปัจจุปปันนธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นปัจจุปปันนธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๑ นัย มีหัวข้อปัจจัย ๑ ทุกปัจจัย

นเหตุปจฺจยา อารมฺมเณ เทฺว ฯ สหชาตวาโรปิ ปจฺจยวาโรปิ นิสฺสยวาโรปิ สํสฏฺฐวาโรปิ สมฺปยุตฺตวาโรปิ ปฏิจฺจวารสทิสา วิตฺถาเรตพฺพา ฯ ปญฺหาวาโร

อกุศลธรรมที่เป็นปัจจุปปันนธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็นปัจจุปปันนธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๑ นัยพึงให้พิสดารทุกวาร

เหตุ อนุปาทินฺนุปาทานิโย ธมฺโม เหตุสฺส อนุปาทินฺนุปาทานิยสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย: ตีณิ ฯ

อัพยากตธรรมที่เป็นปัจจุปปันนธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรมที่เป็นปัจจุปปันนธรรม โดยเหตุปัจจัย มี ๑ นัยพึงให้พิสดารทุกวาร อตีตัตติกกุสลัตติกะ จบ