พึงทราบวินิจฉัยในพรหมจริยสูตรที่ ๕ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า ชนกุหนตฺถํ ความว่า เพื่อความหลอกลวงคน ด้วยเรื่องกุหนวัตถุ ๓ อย่าง.

บทว่า น ชนลปนตฺถํ ได้แก่ มิใช่เพื่อเรียกร้องคน.

บทว่า น ลาภสกฺการสิโลกานิสํสตฺถํ ได้แก่ มิใช่เพื่อลาภสักการะมีจีวรเป็นต้น และคำสรรเสริญ.

บทว่า น อิติวาทปฺปโมกฺขานิสํสตฺถํ ได้แก่ มิใช่เพื่ออานิสงส์เป็นเจ้าลัทธิ ด้วยเหตุนั้นๆ มิใช่เพื่ออานิสงส์จะเปลื้องลัทธิ.

บทว่า น อิติ มํ ชโน ชานาตุ ได้แก่ มิใช่เพื่อให้คนรู้จักว่า ได้ยินว่า ภิกษุนั้นเป็นอย่างนี้.

บทว่า สํวรตฺถํ ได้แก่ เพื่อความสำรวมด้วยสังวร ๕.

บทว่า ปหานตฺถํ ได้แก่ เพื่อละด้วยปหานะ ๓.

บทว่า วิราคตฺถํ ได้แก่ เพื่อคลายกิเลสมีราคะเป็นต้น.

บทว่า นิโรธตฺถํ ได้แก่ เพื่อดับกิเลสเหล่านั้นเอง.

บทว่า อนีติหํ ได้แก่ งดเว้นอิติหาสที่ว่าตามกันมาตามประเพณี ไม่ดำเนินตามผู้อื่น.

บทว่า นิพฺพาโนคธคามินํ ความว่า เป็นทางหยั่งลงภายในนิพพาน. ความจริง มรรคพรหมจรรย์ทำนิพพานให้เป็นอารมณ์ ย่อมเป็นไปคือดำเนินภายในนิพพานนั่นเอง.

บทว่า ปฏิปชฺชนฺติ ได้แก่ ดำเนินตามทางแม้ทั้งสองอย่าง.

ในพระสูตรนี้ ตรัสทั้งวัฏฏะทั้งวิวัฏฏะ ในคาถาตรัสวิวัฏฏะอย่างเดียว.

จบอรรถกถาพรหมจริยสูตรที่ ๕ -----------------------------------------------------