พึงทราบวินิจฉัยในทุติยสมาธิสูตรที่ ๓ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า โยโค กรณีโย ความว่า พึงทำความประกอบขวนขวาย. บทว่า ฉนฺโท คือ กัตตุกัมยตาฉันทะ ความพอใจใคร่จะทำ.

บทว่า วายาโม คือ ความเพียร. บทว่า อุสฺสาโห คือ ความเพียรยิ่งกว่าวายามะนั้น. บทว่า อุสฺโสฬฺหี ความว่า ความเพียรมาก เสมือนยกเกวียนที่ติดหล่ม.

บทว่า อปฺปฏิวานี ได้แก่ ไม่ถอยกลับ.

จบอรรถกถาทุติยสมาธิสูตรที่ ๓ -----------------------------------------------------