พึงทราบวินิจฉัยในกกุธสูตรที่ ๘ ต่อไป :-

บทว่า กกุโธ เทวปุตฺโต ความว่า

ได้ยินว่า เทพบุตรองค์นี้เป็นบุตรอุปัฏฐากของพระมหาโมคคัลลานเถระ ในโกฬนคร เมื่อวัยรุ่นอยู่ในสำนักของพระเถระ ทำฌานให้เกิดแล้ว ทำกาละ [ตาย] ไปอุบัติในพรหมโลก แม้ในพรหมโลกนั้น เหล่าพรหมก็รู้จักเขาว่ากกุธพรหมนั่นแล.

บทว่า นนฺทสิ แปลว่า ยินดี.

บทว่า กึ ลทฺธา ความว่า บุคคลได้ของที่พอใจไรๆ ชื่อว่าผู้ยินดี เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสอย่างนี้.

บทว่า กึ ชิยิตฺถ ความว่า ก็ผู้ใดเสื่อมเสียสิ่งของมีผ้าเป็นต้นที่พอใจไรๆ ผู้นั้นย่อมเศร้าโศก เพราะฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสอย่างนั้น.

บทว่า อรติ นาภิกีรติ ความว่า ความระอาย่อมไม่ครอบงำ.

บทว่า อฆชาตสฺส ความว่า ผู้เกิดทุกข์ คือตั้งอยู่ในวัฏฏทุกข์.

บทว่า นนฺทิชาตสฺส ได้แก่ ผู้เกิดตัณหา.

จริงอยู่ วัฏฏทุกข์ของบุคคลเห็นปานนั้นก็มา [เรียก] ว่า อฆะ.

สมจริงดังคำที่ท่านกล่าวว่า ผู้เป็นทุกข์ ย่อมปรารถนาสุข.

ดังนั้น ความยินดีจึงมีแก่ผู้เกิดทุกข์. ส่วนทุกข์ก็มาเหมือนกัน เมื่อสุขแปรปรวนไป เหตุนั้น ทุกข์จึงมีแก่ผู้เกิดความยินดี.

จบอรรถกถากกุธสูตรที่ ๘ -----------------------------------------------------