สนิทัสสนัตติกสัปปฏิฆทุกนสนิทัสสนัตติกนสัปปฏิฆทุกะ เล่ม ๔๕
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง
ชั้นตัวบทพุทธพจน์ข้อ ๕๖๒–๕๗๕ลำดับ 81 จาก 135 ในปัฏฐาน ภาค ๖พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง 14 ข้อ3 ฉบับเทียบฉบับได้ข้อต่อข้อพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔๕ พระอภิธรรมปิฎก เล่มที่ ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ สนิทัสสนัตติกสัปปฏิฆทุกนสนิทัสสนัตติกนสัปปฏิฆทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยสัปปฏิฆ-*ธรรมที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยสัปปฏิฆธรรมที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และธรรมที่ไม่ใช่สัปปฏิฆ-*ธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยสัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ธรรมที่ไม่ใช่อัปปฏิฆธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อัปปฏิฆธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อัปปฏิฆธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อัปปฏิฆ-*ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๕ สนิทัสสนัตติกรูปีทุกนสนิทัสสนัตติกนรูปีทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่รูปีธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยรูปีธรรมที่เป็น อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ธรรมที่ไม่ใช่อรูปีธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยรูปีธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อรูปีธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยอรูปีธรรมที่เป็นอนิทัสสน-*อัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ ธรรมที่ไม่ใช่อรูปีธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อรูปีธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยอรูปีธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖ สนิทัสสนัตติกโลกิยทุกนสนิทัสสนัตติกนโลกิยทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่โลกุตตรธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยโลกุตตรธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖สนิทัสสนัตติกเกนจิวิญเญยยทุกะนสนิทัสสนัตติกนเกนจิวิญเญยยทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัย เกนจิวิญเญยยธรรม ที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยเกนจิวิญเญยย-*ธรรม ที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยเกนจิวิญเญยย-*ธรรม ที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยเกนจิวิญเญยยธรรม ที่เป็นอนิทัสสน-*สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๖ นัย ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยเกนจิวิญเญยย-*ธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๖ นัย ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยเกนจิวิญเญยย-*ธรรม ที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และเกนจิวิญเญยยธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๖ นัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๘
ธรรมที่ไม่ใช่เกนจิวิญเญยยธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัย เกนจินวิญเญยยธรรม ที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๘
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · จับคู่ตามตำแหน่ง · เล่มนี้ทั้งสองฉบับแบ่งเรื่องเท่ากัน จึงเทียบตามลำดับได้ · ชื่อเรื่องไม่ตรงกัน จึงยังไม่ได้ยืนยันว่าเป็นเรื่องเดียวกัน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๒๒. สนิทัสสนติกะ ๑๐. สัปปฏิฆทุกะ
สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งไม่ใช่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่ใช่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้กระทบได้และที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งไม่ใช่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งกระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย(ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๓๙๘}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกทุกปัฏฐาน] ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๑๑. รูปีทุกะ สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งมิใช่กระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่มิใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งมิใช่กระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่มิใช่เห็นไม่ได้กระทบไม่ได้ซึ่งมิใช่กระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๑๑. รูปีทุกะ
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งมิใช่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งมิใช่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้กระทบได้และที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งมิใช่ไม่เป็นรูปอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่เป็นรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๓๙๙}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกทุกปัฏฐาน] ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๑๓. เกนจิวิญเญยยทุกะ ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๑๒. โลกิยทุกะ
สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่เป็นโลกิยะอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นโลกิยะเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่เป็นโลกุตตระอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นโลกุตตระเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๑๓. เกนจิวิญเญยยทุกะ
สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งไม่ใช่จิตบางดวงรู้ได้อาศัย สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งจิตบางดวงรู้ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่ใช่จิตบางดวงรู้ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งจิตบางดวงรู้ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่ใช่จิตบางดวงรู้ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งจิตบางดวงรู้ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้กระทบได้และที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งไม่ใช่จิตบางดวงรู้ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งจิตบางดวงรู้ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่ใช่จิตบางดวงรู้ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งจิตบางดวงรู้ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่ใช่จิตบางดวงรู้ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้กระทบไม่ได้ซึ่งจิตบางดวงรู้ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ (ย่อ)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๔๐๐}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกทุกปัฏฐาน] ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๑๔. อาสวทุกะ เหตุปัจจัย มี ๑๘ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อัญญมัญญปัจจัย มี ๑๕ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๘ วาระ สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งมิใช่ไม่ใช่จิตบางดวงรู้ได้อาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งจิตบางดวงรู้ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑๘ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อัญญมัญญปัจจัย มี ๑๕ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๘ วาระ
อรรถกถา
ชั้นตัวบทอรรถกถาอธิบายพระไตรปิฎกอรรถกถายึดที่ข้อ ๕๑๓ ซึ่งครอบมาถึงข้อที่กำลังอ่าน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน
บัดนี้ เพื่อจะแสดงปัจจนียปัฏฐานซึ่งมีชื่ออันได้แล้ว เพราะเป็นธรรมตรงกันข้าม ด้วยอำนาจเป็นปฏิปักษ์ต่อบททั้งหลายมีกุศลเป็นต้น พระผู้มีพระภาคจึงทรงเริ่มคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา ดังนี้เป็นต้น.
บรรดาบทเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามความที่กุศลเป็นปัจจัย ด้วยคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ทรงห้ามการเกิดขึ้นแห่งกุศล ด้วยคำว่า นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เพราะฉะนั้น ผู้ศึกษาพึงทราบปัญหาและวิสัชนาในอธิการนี้ โดยนัยมีอาทิอย่างนี้ว่าขันธ์ ๓ ที่เป็นอกุสลาพยากตะและรูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัยขันธ์หนึ่งที่เป็นอกุสลาพยากตะเกิดขึ้น.
ก็วิธีนับที่ได้ในปัจจัยนั้นๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วในบาลี แม้วาระทั้งหลายที่มีวิสัชนาเหมือนกัน ก็ทรงแสดงไว้ในบาลีนั้นเองเพราะฉะนั้น ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงกำหนดบาลีแล้วทราบปัฏฐานนัยทั้งหมด ตามแนวแห่งนัยที่ข้าพเจ้ากล่าวแล้วในหนหลังก็ในอธิการนี้ฉันใด ในทุกปัฏฐาน ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐานและทุกทุกปัฏฐาน ก็ฉันนั้น.
นัย ๖ ในธัมมปัจจนียปัฏฐาน อันท่านแสดงไว้ด้วยคาถาที่ท่านกล่าวไว้ในอรรถกถาว่า
นัย ๖ ในปัจจนียปัฏฐาน คือติกปัฏฐาน อันประเสริฐ ทุกปัฏฐานอันสูงสุด ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐานและทุกทุกปัฏฐาน ลึกซึ้งนัก ดังนี้.
เป็นอันข้าพเจ้าแสดงแล้วด้วยคำมีประมาณเท่านี้ ฯ
ก็ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงทราบเฉพาะ ปัจจนียปัฏฐาน เท่านั้น ประดับด้วยนัย ๒๕ โดยปริยายหนึ่งคือ ในปัฏฐานหนึ่งๆ ว่าด้วยอำนาจแห่งปัจจัยมีอย่างละ ๔ นัย มีอนุโลมนัยเป็นต้น.
อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน จบ. -----------------------------------------------------