สนิทัสสนัตติกจิตตานุปริวัตติทุกะ เล่ม ๔๕
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
บาลีและคำแปล
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
หีนตฺติเกนหีนตฺติกํ
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔๕ พระอภิธรรมปิฎก เล่มที่ ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ สนิทัสสนัตติกจิตตานุปริวัตติทุกะ นสนิทัสสนัตติกโนจิตตานุปริวัตติทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่จิตตานุปริวัตติธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัย จิตตานุปริวัตติธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖สนิทัสสนัตติกจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกะนสนิทัสสนัตติกโนจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖ สนิทัสสนัตติกจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูทุกะนสนิทัสสนัตติกโนจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานสหภูธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖ สนิทัสสนัตติกจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติทุกะนสนิทัสสนัตติกโนจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆ-*ธรรม อาศัยจิตตสังสัฏฐสมุฏฐานานุปริวัตติธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖ สนิทัสสนัตติกอัชฌัตติกทุกนสนิทัสสนัตติกนอัชฌัตติกทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่อัชฌัตติกธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยอัชฌัตติก-*ธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อัชฌัตติกธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ ธรรมที่ไม่ใช่อัชฌัตติกธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อัชฌัตติกธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยอัชฌัตติกธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆ-*ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖
ธรรมที่ไม่ใช่พาหิรธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยพาหิรธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๑ สนิทัสสนัตติกอุปาทาทุกนสนิทัสสนัตติกนอุปาทาทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทาธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยอุปาทาธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทาธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุปาทาธรรม ที่เป็นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทาธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุปาทาธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๖ นัย ธรรมที่ไม่ใช่ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทาธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อุปาทาธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อุปาทาธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๖ นัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๘ สนิทัสสนัตติกอุปาทินนทุกนสนิทัสสนัตติกนอุปาทินนทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทินนธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยอุปาทินน-*ธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทินนธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยอุปาทินนธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทินนธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม และธรรมที่ไม่ใช่อุปาทินนธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยอุปาทินนธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆ-*ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖สนิทัสสนัตติกอุปาทานโคจฉกทุกะนสนิทัสสนัตติกโนอุปาทานโคจฉกทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่อุปาทานธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยอุปาทาน- *ธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖สนิทัสสนัตติกกิเลสโคจฉกทุกะนสนิทัสสนัตติกโนกิเลสโคจฉกทุกะ
ธรรมที่ไม่ใช่กิเลสธรรม ที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยกิเลสธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · จับคู่ตามตำแหน่ง · เล่มนี้ทั้งสองฉบับแบ่งเรื่องเท่ากัน จึงเทียบตามลำดับได้ · ชื่อเรื่องไม่ตรงกัน จึงยังไม่ได้ยืนยันว่าเป็นเรื่องเดียวกัน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๒๒. สนิทัสสนติกะ ๖๒. จิตตานุปริวัตติทุกะ
สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่ใช่เป็นไปตามจิตอาศัย สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นไปตามจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๔๑๐}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกทุกปัฏฐาน] ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๖๖. อัชฌัตติกทุกะ ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๖๓-๖๕. จิตตสังสัฏฐสมุฏฐานทุกะเป็นต้น
สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่ใช่ระคนกับจิตและมีจิตเป็นสมุฏฐานอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งระคนกับจิตและมีจิตเป็นสมุฏฐานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่ใช่ระคนกับจิตมีจิตเป็นสมุฏฐานและเกิดพร้อมกับจิตอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งระคนกับจิตมีจิตเป็นสมุฏฐานและเกิดพร้อมกับจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่ใช่ระคนกับจิตมีจิตเป็นสมุฏฐานและเป็นไปตามจิตอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งระคนกับจิตมีจิตเป็นสมุฏฐานและเป็นไปตามจิตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๖๖. อัชฌัตติกทุกะ
สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่เป็นภายในอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นภายในเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๔๑๑}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกทุกปัฏฐาน] ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๖๗. อุปาทาทุกะ สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่เป็นภายในอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นภายในเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้กระทบได้และที่ไม่ใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งไม่เป็นภายในอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นภายในเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่เป็นภายนอกอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งเป็นภายนอกเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑๑ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๑ วาระ ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๖๗. อุปาทาทุกะ
สภาวธรรมที่มิใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัย สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นอุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งมิใช่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งไม่เป็นอุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งมิใช่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่เป็นอุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี๖ วาระ สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งมิใช่ไม่เป็นอุปาทายรูปอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้และที่เห็นไม่ได้กระทบไม่ได้ซึ่งไม่เป็นอุปาทายรูปเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๖ วาระ (ย่อ)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๔๑๒}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกทุกปัฏฐาน] ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๖๘. อุปาทินนทุกะ เหตุปัจจัย มี ๑๘ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๑๘ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๘ วาระ ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๖๘. อุปาทินนทุกะ
สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่ใช่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิยึดถืออาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งกรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิยึดถือเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่ใช่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิยึดถืออาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งกรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิยึดถือเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย ฯลฯ สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้กระทบได้และที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งไม่ใช่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิยึดถืออาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งกรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิยึดถือเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ สหชาตปัจจัย มี ๖ วาระ นิสสยปัจจัย มี ๖ วาระ กัมมปัจจัย มี ๖ วาระ วิปากปัจจัย มี ๖ วาระ อาหารปัจจัย มี ๖ วาระ อินทรียปัจจัย มี ๖ วาระ ฌานปัจจัย มี ๖ วาระ มัคคปัจจัย มี ๖ วาระ วิปปยุตตปัจจัย มี ๖ วาระ อัตถิปัจจัย มี ๖ วาระ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๔๑๓}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกทุกปัฏฐาน] ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๖๙-๘๒. อุปาทานทุกะเป็นต้น
สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งกรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิไม่ยึดถือเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่ใช่กรรมอันประกอบด้วยตัณหาและทิฏฐิไม่ยึดถือโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ) อารัมมณปัจจัย มี ๙ วาระ อนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ สมนันตรปัจจัย มี ๓ วาระ อุปนิสสยปัจจัย มี ๙ วาระ ปุเรชาตปัจจัย มี ๙ วาระ กัมมปัจจัย มี ๖ วาระ อัตถิปัจจัย มี ๙ วาระ นัตถิปัจจัย มี ๓ วาระ วิคตปัจจัย มี ๓ วาระ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๖๙-๘๒. อุปาทานทุกะเป็นต้น
สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่เป็นอุปาทานอาศัยสภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นอุปาทานเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
สภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งไม่เป็นกิเลสอาศัย สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นกิเลสเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๔๑๔}
อรรถกถา
ชั้นตัวบทอรรถกถาอธิบายพระไตรปิฎกอรรถกถายึดที่ข้อ ๕๑๓ ซึ่งครอบมาถึงข้อที่กำลังอ่าน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน
บัดนี้ เพื่อจะแสดงปัจจนียปัฏฐานซึ่งมีชื่ออันได้แล้ว เพราะเป็นธรรมตรงกันข้าม ด้วยอำนาจเป็นปฏิปักษ์ต่อบททั้งหลายมีกุศลเป็นต้น พระผู้มีพระภาคจึงทรงเริ่มคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา ดังนี้เป็นต้น.
บรรดาบทเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามความที่กุศลเป็นปัจจัย ด้วยคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ทรงห้ามการเกิดขึ้นแห่งกุศล ด้วยคำว่า นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เพราะฉะนั้น ผู้ศึกษาพึงทราบปัญหาและวิสัชนาในอธิการนี้ โดยนัยมีอาทิอย่างนี้ว่าขันธ์ ๓ ที่เป็นอกุสลาพยากตะและรูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัยขันธ์หนึ่งที่เป็นอกุสลาพยากตะเกิดขึ้น.
ก็วิธีนับที่ได้ในปัจจัยนั้นๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วในบาลี แม้วาระทั้งหลายที่มีวิสัชนาเหมือนกัน ก็ทรงแสดงไว้ในบาลีนั้นเองเพราะฉะนั้น ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงกำหนดบาลีแล้วทราบปัฏฐานนัยทั้งหมด ตามแนวแห่งนัยที่ข้าพเจ้ากล่าวแล้วในหนหลังก็ในอธิการนี้ฉันใด ในทุกปัฏฐาน ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐานและทุกทุกปัฏฐาน ก็ฉันนั้น.
นัย ๖ ในธัมมปัจจนียปัฏฐาน อันท่านแสดงไว้ด้วยคาถาที่ท่านกล่าวไว้ในอรรถกถาว่า
นัย ๖ ในปัจจนียปัฏฐาน คือติกปัฏฐาน อันประเสริฐ ทุกปัฏฐานอันสูงสุด ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐานและทุกทุกปัฏฐาน ลึกซึ้งนัก ดังนี้.
เป็นอันข้าพเจ้าแสดงแล้วด้วยคำมีประมาณเท่านี้ ฯ
ก็ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงทราบเฉพาะ ปัจจนียปัฏฐาน เท่านั้น ประดับด้วยนัย ๒๕ โดยปริยายหนึ่งคือ ในปัฏฐานหนึ่งๆ ว่าด้วยอำนาจแห่งปัจจัยมีอย่างละ ๔ นัย มีอนุโลมนัยเป็นต้น.
อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน จบ. -----------------------------------------------------