นมัคคารัมมณัตติกนกุสลัตติกมัคคารัมณัตติกกุสลัตติกะ เล่ม ๔๕
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔๕ พระอภิธรรมปิฎก เล่มที่ ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ นมัคคารัมมณัตติกนกุสลัตติกมัคคารัมณัตติกกุสลัตติกะ
๑๐๘๖กุศลธรรมที่เป็นมัคคารัมมณธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่มัคคารัม- *มณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๐๘๗ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓๕ ธรรมที่ไม่ใช่อกุศล ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต ไม่มีนอุปปันนัตติกนกุสลัตติกอุปปันนัตติกกุสลัตติกะ
๑๐๘๘ธรรมที่ไม่ใช่กุศลที่ไม่ใช่อุปปันนธรรม เป็นปัจจัยแก่กุศลธรรมที่เป็นอุปปันน- *ธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
๑๐๘๙ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๗
๑๐๙๐ธรรมที่ไม่ใช่อกุศลที่ไม่ใช่อุปปันนธรรม เป็นปัจจัยแก่อกุศลธรรมที่เป็น อุปปันนธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
๑๐๙๑ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๖
๑๐๙๒ธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตธรรม ที่ไม่ใช่อุปปันนธรรม เป็นปัจจัยแก่อัพยากตธรรม ที่เป็นอุปปันนธรรม โดยอารัมมณปัจจัย
๑๐๙๓ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๗ อตีตัตติกะ ก็เหมือนกับ อุปปันนัตติกะนอตีตารัมมณัตติกนกุสลัตติกอตีตารัมมณัตติกกุสลัตติกะ
๑๐๙๔กุศลธรรมที่เป็นอตีตารัมมณธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศลที่ไม่ใช่อตีตารัมมณ- *ธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๐๙๕ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒๑
๑๐๙๖อกุศลธรรมที่เป็นอตีตารัมมณธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศลที่ไม่ใช่อตีตา- *รัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๐๙๗ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒๑ นอัชฌัตตัตติกนกุลัตติกอัชฌัตตัตติกกุสลัตติกะ
๑๐๙๘กุศลธรรมที่เป็นพหิทธาธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่อัชฌัตตธรรมเกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นอัชฌัตตธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่พหิทธาธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
๑๐๙๙ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒
๑๑๐๐อกุศลธรรมที่เป็นพหิทธาธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่อัชฌัตตธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๑๐๑ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒นอัชฌัตตารัมมณัตติกนกุสลัตติกะอัชฌัตตารัมมณัตติกกุสลัตติกะ
๑๑๐๒กุศลธรรมที่เป็นอัชฌัตตารัมมณธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศลที่ไม่ใช่อัชฌัต- *ตารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๑๐๓ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖
๑๑๐๔อกุศลธรรมที่เป็นอัชฌัตตารัมมณธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศลที่ไม่ใช่ อัชฌัตตารัมมณธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๑๐๕ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖ นสนิทัสสนัตติกนกุสลัตติกสนิทัสสนัตติกกุสลัตติกะ
๑๑๐๖กุศลธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศลที่ไม่ใช่ สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่อนิทัสสน-*สัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย กุศลธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่กุศล ที่ไม่ใช่สนิทัสสน-*สัปปฏิฆธรรม และธรรมที่ไม่ใช่กุศลที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๑๐๗ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
๑๑๐๘อกุศลธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อกุศลที่ไม่ใช่ อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๑๐๙ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
๑๑๑๐อัพยากตธรรมที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อัพยากตธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๑๑๑ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๗ นอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมอัพยากตมูล มี ๗ นัย เหมือนกัน ทุกมูล มี ๗ เหมือนกัน รวมทั้งหมดเป็น ๒๑ นัยนสนิทัสสนัตติกนเวทนาตติกสนิทัสสนัตติกเวทนาตติกะ
๑๑๑๒สุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ สุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๑๑๓ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
๑๑๑๔ทุกขายเวทนายสัมปยุตตธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ ทุกขายเวทนายสัมปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๑๑๕ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
๑๑๑๖อทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม ที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่อทุกขมสุขายเวทนายสัมปยุตตธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
๑๑๑๗ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓ นสนิทัสสนัตติกนวิปากัตติกสนิทัสสนัตติกวิปากัตติกะ
๑๑๑๘วิปากธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่วิปากธรรม ที่ไม่ใช่ สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๑๑๙ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
๑๑๒๐วิปากธัมมธรรมที่เป็นอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่วิปากธัมม- *ธรรม ที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๑๒๑ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
๑๑๒๒เนววิปากนวิปากธัมมธรรมที่เป็นสนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม อาศัยธรรมที่ไม่ใช่ เนววิปากนวิปากธัมมธรรมที่ไม่ใช่สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๑๑๒๓ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๒๑
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · จับคู่ตามตำแหน่ง · เล่มนี้ทั้งสองฉบับแบ่งเรื่องเท่ากัน จึงเทียบตามลำดับได้ · ชื่อเรื่องไม่ตรงกัน จึงยังไม่ได้ยืนยันว่าเป็นเรื่องเดียวกัน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
๑๖. มัคคารัมมณติกะ ๑. กุสลติกะ
สภาวธรรมที่มีมรรคเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีมรรคเป็นอารมณ์ซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓๕ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓๕ วาระ (ไม่มีสภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลและสภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤต)๑๗. อุปปันนติกะ ๑. กุสลติกะ
สภาวธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้นซึ่งไม่เป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้น ซึ่งเป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย อารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อุปนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๖๘๐}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมปัจจนียานุโลม [ติกติกปัฏฐาน] ๑๙. อตีตารัมมณติกะ ๑. กุสลติกะ สภาวธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้นซึ่งไม่เป็นอกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นซึ่งเป็นอกุศลโดยอารัมมณปัจจัย อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ อุปนิสสยปัจจัย มี ๖ วาระ สภาวธรรมที่มิใช่ยังไม่เกิดขึ้นซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยเหตุปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้นซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่เกิดขึ้นซึ่งเป็นอัพยากฤตโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๗ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๔ วาระ สหชาตปัจจัย มี ๓ วาระ นิสสยปัจจัย มี ๓ วาระ อุปนิสสยปัจจัย มี ๗ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ (อตีตติกะเหมือนกับอุปปันนติกะ) ๑๙. อตีตารัมมณติกะ ๑. กุสลติกะ
สภาวธรรมที่มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่ มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์ซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๒๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒๑ วาระ สภาวธรรมที่มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์ซึ่งไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๒๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒๑ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๖๘๑}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมปัจจนียานุโลม [ติกติกปัฏฐาน] ๒๑. อัชฌัตตารัมมณติกะ ๑. กุสลติกะ ๒๐. อัชฌัตตติกะ ๑. กุสลติกะ
สภาวธรรมที่เป็นภายนอกตนซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นภายในตนซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นภายในตนซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นภายนอกตนซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ สภาวธรรมที่เป็นภายนอกตนซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นภายในตนซึ่งไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นภายในตนซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นภายนอกตนซึ่งไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ สภาวธรรมที่เป็นภายนอกตนซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นภายในตนซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เป็นภายในตนซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่เป็นภายนอกตนซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๒ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๒ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒ วาระ ๒๑. อัชฌัตตารัมมณติกะ ๑. กุสลติกะ
สภาวธรรมที่มีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรม ที่ไม่ใช่มีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์ซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๖๘๒}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมปัจจนียานุโลม [ติกติกปัฏฐาน] ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๑. กุสลติกะ สภาวธรรมที่มีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่มีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์ซึ่งไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๑. กุสลติกะ
สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้กระทบได้และที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งไม่เป็นกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นอกุศลอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่เป็นอกุศลเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งเป็นอัพยากฤตอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๗ วาระ (ย่อ) (...อาศัยสภาวธรรมที่มิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้ซึ่งไม่เป็นอัพยากฤตเป็นมูลมี ๗ วาระ ... อาศัยสภาวธรรมที่มีทุกะเป็นมูล มี ๗ วาระ รวมหมดทุกมูลมีเพียง๒๑ วาระเท่านั้น) เหตุปัจจัย มี ๒๑ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๒๑ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒๑ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๖๘๓}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมปัจจนียานุโลม [ติกติกปัฏฐาน] ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๓. วิปากติกะ ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๒. เวทนาติกะ
สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งสัมปยุตด้วยสุขเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่สัมปยุตด้วยสุขเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย(ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งสัมปยุตด้วยทุกขเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่สัมปยุตด้วยทุกขเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งสัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่สัมปยุตด้วยอทุกขมสุขเวทนาเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๓. วิปากติกะ
สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นวิบากอาศัยสภาวธรรมที่ ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่เป็นวิบากเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้ซึ่งเป็นเหตุให้เกิดวิบากอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๖๘๔}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมปัจจนียานุโลม [ติกติกปัฏฐาน] ๒๒. สนิทัสสนติกะ ๔. อุปาทินนติกะ สภาวธรรมที่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งไม่เป็นวิบากและไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากอาศัยสภาวธรรมที่ไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้ซึ่งมิใช่ไม่เป็นวิบากและไม่เป็นเหตุให้เกิดวิบากเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๒๑ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๒๑ วาระ ฯลฯ อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๒๑ วาระ
อรรถกถา
ชั้นตัวบทอรรถกถาอธิบายพระไตรปิฎกอรรถกถายึดที่ข้อ ๕๑๓ ซึ่งครอบมาถึงข้อที่กำลังอ่าน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน
บัดนี้ เพื่อจะแสดงปัจจนียปัฏฐานซึ่งมีชื่ออันได้แล้ว เพราะเป็นธรรมตรงกันข้าม ด้วยอำนาจเป็นปฏิปักษ์ต่อบททั้งหลายมีกุศลเป็นต้น พระผู้มีพระภาคจึงทรงเริ่มคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา ดังนี้เป็นต้น.
บรรดาบทเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามความที่กุศลเป็นปัจจัย ด้วยคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ทรงห้ามการเกิดขึ้นแห่งกุศล ด้วยคำว่า นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เพราะฉะนั้น ผู้ศึกษาพึงทราบปัญหาและวิสัชนาในอธิการนี้ โดยนัยมีอาทิอย่างนี้ว่าขันธ์ ๓ ที่เป็นอกุสลาพยากตะและรูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัยขันธ์หนึ่งที่เป็นอกุสลาพยากตะเกิดขึ้น.
ก็วิธีนับที่ได้ในปัจจัยนั้นๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วในบาลี แม้วาระทั้งหลายที่มีวิสัชนาเหมือนกัน ก็ทรงแสดงไว้ในบาลีนั้นเองเพราะฉะนั้น ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงกำหนดบาลีแล้วทราบปัฏฐานนัยทั้งหมด ตามแนวแห่งนัยที่ข้าพเจ้ากล่าวแล้วในหนหลังก็ในอธิการนี้ฉันใด ในทุกปัฏฐาน ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐานและทุกทุกปัฏฐาน ก็ฉันนั้น.
นัย ๖ ในธัมมปัจจนียปัฏฐาน อันท่านแสดงไว้ด้วยคาถาที่ท่านกล่าวไว้ในอรรถกถาว่า
นัย ๖ ในปัจจนียปัฏฐาน คือติกปัฏฐาน อันประเสริฐ ทุกปัฏฐานอันสูงสุด ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐานและทุกทุกปัฏฐาน ลึกซึ้งนัก ดังนี้.
เป็นอันข้าพเจ้าแสดงแล้วด้วยคำมีประมาณเท่านี้ ฯ
ก็ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงทราบเฉพาะ ปัจจนียปัฏฐาน เท่านั้น ประดับด้วยนัย ๒๕ โดยปริยายหนึ่งคือ ในปัฏฐานหนึ่งๆ ว่าด้วยอำนาจแห่งปัจจัยมีอย่างละ ๔ นัย มีอนุโลมนัยเป็นต้น.
อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน จบ. -----------------------------------------------------