พึงทราบวินิจฉัยในสามกสูตรที่ ๑ แห่งอนุตตริยวรรคที่ ๓ ดังต่อไปนี้ :-

บทว่า สามคามเก ความว่า ในหมู่บ้านที่ได้นามอย่างนี้ เพราะมีหินลับมีดหนาแน่น.

บทว่า โปกฺขรณิยายํ ได้แก่ ในวิหารมีนามว่า โปกขรณิย์.

บทว่า อภิกฺกนฺตาย รตฺติยา ความว่า เมื่อผ่านปฐมยามแห่งรัตติกาล ย่างเข้ามัชฌิมยาม.

บทว่า อภิกฺกนิตวณฺณา ได้แก่ มีวรรณะงดงามน่าพอใจยิ่ง.

บทว่า เกวลกปฺปํ ได้แก่ ทั่วทั้งหมด.

บทว่า โปกฺขรณิยํ โอภาเสตฺวา ความว่า แผ่รัศมี (โอภาส) ของตนไปตลอดมหาวิหาร ที่ได้นามว่าโปกขรณิย์.

บทว่า สมนุญฺโญ ความว่า ทรงพอพระทัย คือมีจิตสม่ำเสมอ.

บทว่า โทวจสฺสตา ได้แก่ ความเป็นผู้ว่ายาก.

บทว่า ปาปมิตฺตตา ได้แก่ ความเป็นผู้มีคนชั่วเป็นมิตร.

ในพระสูตรนี้ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสปริหานิยธรรม (ธรรมที่เป็นไปเพื่อความเสื่อม) ไว้อย่างเดียว.

จบอรรถกถาปฐมสามกสูตรที่ ๑ -----------------------------------------------------