กุสลัตติกหีนัตติกนกุสลัตติกนหีนัตติกะ เล่ม ๔๕
พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง · ผู้ดำเนินการอ่านข้อเท็จจริงสาธารณะแล้วสรุปเอง
ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระไตรปิฎก เล่มที่ ๔๕ พระอภิธรรมปิฎก เล่มที่ ๑๒ ปัฏฐานปกรณ์ ภาค ๖ กุสลัตติกหีนัตติกนกุสลัตติกนหีนัตติกะ
๗๙๘ธรรมที่ไม่ใช่หีนธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยหีนธรรม ที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๗๙๙ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
๘๐๐ธรรมที่ไม่ใช่มัชฌิมธรรม ที่เป็นอัพยากฤต อาศัยมัชฌิมธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๐๑ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖
๘๐๒ธรรมที่ไม่ใช่ปณีตธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยปณีตธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๐๓ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๕ กุสลัตติกมิจฉัตตัตติกนกุสลัตติกนมิจฉัตตัตติกะ
๘๐๔ธรรมที่ไม่ใช่มิจฉัตตนิยตธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยมิจฉัตตนิยตธรรม ที่เป็น อกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๐๕ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
๘๐๖ธรรมที่ไม่ใช่สัมมัตตนิยตธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยสัมมัตตนิยตธรรมที่เป็น กุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๐๗ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
๘๐๘ธรรมที่ไม่ใช่อนิยตธรรมที่ไม่ใช่อัพยากฤต อาศัยอนิยตธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๐๙ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๕ กุสลัตติกมัคคารัมมณัตติกนกุสลัตติกนมัคคารัมมณัตติกะ
๘๑๐ธรรมที่ไม่ใช่มัคคารัมมณธรรมที่ไม่ใช่กุศล อาศัยมัคคารัมมณธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๑๑ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖
๘๑๒ธรรมที่ไม่ใช่มัคคเหตุกธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยมัคคเหตุกธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๑๓ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
๘๑๔ธรรมที่ไม่ใช่มัคคาธิปติธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยมัคคาธิปติธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๑๕ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๖ กุสลัตติกอุปปันนัตติกนกุสลัตติกนอุปปันนัตติกะ
๘๑๖อนุปปันนธรรม ที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรม ที่ไม่ใช่อนุปปันนธรรม ที่ไม่ใช่กุศล โดยอารัมมณปัจจัย
๘๑๗ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๖อุปาทิธรรมก็เหมือนกับอนุปปันนธรรมกุสลัตติกอตีตัตติกนกุลัตติกนอตีตัตติกะ
๘๑๘อตีตธรรมที่เป็นกุศล เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่อตีตธรรม ที่ไม่ใช่กุศล โดย อารัมมณปัจจัย
๘๑๙ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๖ อนาคตธรรมก็เหมือนกับอตีตธรรม กุสลัตติกอตีตารัมมณัตติกนกุสลัตติกนอตีตารัมมณัตติกะ
๘๒๐ธรรมที่ไม่ใช่อตีตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยอตีตารัมมณธรรม ที่เป็น กุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๒๑ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
๘๒๒ธรรมที่ไม่ใช่อนาคตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยอนาคตารัมมณธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๒๓ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
๘๒๔ธรรมที่ไม่ใช่ปัจจุปปันนารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยปัจจุปปันนารัมมณ- *ธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๒๕ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙ กุสลัตติกอัชฌัตตารัมมณัตติกนกุสลัตติกนอัชฌัตตารัมมณัตติกะ
๘๒๖ธรรมที่ไม่ใช่อัชฌัตตารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยอัชฌัตตารัมมณธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๒๗ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙
๘๒๘ธรรมที่ไม่ใช่พหิทธารัมมณธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยพหิทธารัมมณธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๒๙ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๙ กุสลัตติกสนิทัสสนัตติกนกุสลัตติกนสนิทัสสนัตติกะ
๘๓๐สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต เป็นปัจจัยแก่ธรรมที่ไม่ใช่ สนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่อัพยากฤต โดยอารัมมณปัจจัย
๘๓๑ในอารัมมณปัจจัย มีวาระ ๖ พึงกระทำหัวข้อปัจจัยให้ปรากฏทั้ง ๓ นัย
๘๓๒ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยอนิทัสสนสัปฏิฆ- *ธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนสัปปฏิฆ-*ธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยอนิทัสสนสัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย
๘๓๓ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๓
๘๓๔ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆ-*ธรรม ที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆ-*ธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ นัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆ-*ธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอกุศล เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ นัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่กุศล และธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆ-*ธรรม ที่ไม่ใช่อกุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัยมี ๓ นัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นกุศล และอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย ธรรมที่ไม่ใช่อนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่ไม่ใช่กุศล อาศัยอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรม ที่เป็นอกุศล และอนิทัสสนอัปปฏิฆธรรมที่เป็นอัพยากฤต เกิดขึ้น เพราะเหตุปัจจัย มี ๓ นัย
๘๓๕ในเหตุปัจจัย มีวาระ ๑๕
ฉบับมหาจุฬาฯ
ชั้นตัวบทพุทธพจน์หน่วยที่ตำแหน่งเดียวกันของเล่มนี้ · เลขข้อเป็นของฉบับนี้เอง · จับคู่ตามตำแหน่ง · เล่มนี้ทั้งสองฉบับแบ่งเรื่องเท่ากัน จึงเทียบตามลำดับได้ · ชื่อเรื่องไม่ตรงกัน จึงยังไม่ได้ยืนยันว่าเป็นเรื่องเดียวกัน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๑๔. มิจฉัตตนิยตติกะ ๑. กุสลติกะ ๑๓. หีนติกะ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่เป็นชั้นต่ำอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเป็นชั้นต่ำเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่เป็นชั้นกลางอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเป็นชั้นกลางเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อาเสวนปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นชั้นประณีตอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นชั้นประณีตเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ ๑. กุสลติกะ ๑๔. มิจฉัตตนิยตติกะ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งไม่ใช่มีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนอาศัย สภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งมีสภาวะผิดและให้ผลแน่นอนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๔๔๓}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๑๕. มัคคารัมมณติกะ สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีสภาวะชอบและให้ผลแน่นอนเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งมิใช่ไม่แน่นอนโดยอาการทั้งสองนั้นอาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่แน่นอนโดยอาการทั้งสองนั้นเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย(ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๕ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๕ วาระ ๑. กุสลติกะ ๑๕. มัคคารัมมณติกะ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีมรรคเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่ เป็นกุศลซึ่งมีมรรคเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีมรรคเป็นเหตุอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีมรรคเป็นเหตุเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีมรรคเป็นอธิบดีอาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีมรรคเป็นอธิบดีเกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๖ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๖ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๔๔๔}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๑๘. อตีตารัมมณติกะ ๑. กุสลติกะ ๑๖. อุปปันนติกะ
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งยังไม่เกิดขึ้นเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งมิใช่ยังไม่เกิดขึ้นโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ) อารัมมณปัจจัย มี ๑๘ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อุปนิสสยปัจจัย มี ๑๘ วาระ (สภาวธรรมที่จักเกิดขึ้นแน่นอนเหมือนกับสภาวธรรมที่ยังไม่เกิดขึ้น)๑. กุสลติกะ ๑๗. อตีตติกะ
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเป็นอดีตเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่เป็นอดีตโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ) อารัมมณปัจจัย มี ๑๘ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๑๑ วาระ อนันตรปัจจัย มี ๑๖ วาระ สมนันตรปัจจัย มี ๑๖ วาระ อุปนิสสยปัจจัย มี ๑๘ วาระ นัตถิปัจจัย มี ๑๖ วาระ วิคตปัจจัย มี ๑๖ วาระ (สภาวธรรมที่เป็นอนาคตเหมือนกับสภาวธรรมที่เป็นอดีต)๑. กุสลติกะ ๑๘. อตีตารัมมณติกะ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีอดีตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรม ที่เป็นกุศลซึ่งมีอดีตธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๔๔๕}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๑๙-๒๐. อัชฌัตตติกทวยะ อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีอนาคตธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีปัจจุบันธรรมเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ๑. กุสลติกะ ๑๙-๒๐. อัชฌัตตติกทวยะ
สภาวธรรมที่เป็นภายในตนซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่ เป็นภายในตนซึ่งไม่เป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ) อารัมมณปัจจัย มี ๑๘ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ อุปนิสสยปัจจัย มี ๑๘ วาระ ปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ อัตถิปัจจัย มี ๖ วาระ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๔๔๖}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๒๑. สนิทัสสนติกะ สภาวธรรมที่เป็นภายนอกตนซึ่งเป็นกุศลเป็นปัจจัยแก่สภาวธรรมที่ไม่เป็นภายนอกตนซึ่งไม่เป็นกุศลโดยอารัมมณปัจจัย (ย่อ) อารัมมณปัจจัย มี ๑๘ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๑๕ วาระ อุปนิสสยปัจจัย มี ๑๘ วาระ ปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ อาหารปัจจัย มี ๓ วาระ อัตถิปัจจัย มี ๖ วาระ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีธรรมภายในตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งไม่ใช่มีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมีธรรมภายนอกตนเป็นอารมณ์เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๙ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๙ วาระ ฯลฯ อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๙ วาระ ๑. กุสลติกะ ๒๑. สนิทัสสนติกะ
สภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นได้และกระทบได้เป็นปัจจัยแก่สภาว- ธรรมที่ไม่เป็นอัพยากฤตซึ่งไม่ใช่เห็นได้และกระทบได้โดยอารัมมณปัจจัย (พึงทำให้ปรากฏทั้ง ๓ วาระ)
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๔๔๗}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกติกปัฏฐาน] ๑. กุสลติกะ ๒๑. สนิทัสสนติกะ อารัมมณปัจจัย มี ๖ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ อุปนิสสยปัจจัย มี ๖ วาระ ปุเรชาตปัจจัย มี ๖ วาระ อัตถิปัจจัย มี ๖ วาระ อวิคตปัจจัย มี ๖ วาระ
สภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้แต่กระทบได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้แต่กระทบได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๓ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๓ วาระ
สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลซึ่งเห็นไม่ได้ และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย
{ที่มา : โปรแกรมพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย เล่ม : ๔๕ หน้า : ๔๔๘}
พระอภิธรรมปิฎก ธัมมานุโลมปัจจนียะ [ติกติกปัฏฐาน] ๒. เวทนาติกะ ๑. กุสลติกะ สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี ๓วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลและที่ไม่เป็นอกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัย มี๓ วาระ สภาวธรรมที่ไม่เป็นกุศลซึ่งมิใช่เห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้อาศัยสภาวธรรมที่เป็นอกุศลและที่เป็นอัพยากฤตซึ่งเห็นไม่ได้และกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพราะเหตุปัจจัยมี ๓ วาระ (ย่อ) เหตุปัจจัย มี ๑๕ วาระ อธิปติปัจจัย มี ๑๕ วาระ ฯลฯ อัญญมัญญปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ วิปากปัจจัย มี ๓ วาระ ฯลฯ อวิคตปัจจัย มี ๑๕ วาระ
อรรถกถา
ชั้นตัวบทอรรถกถาอธิบายพระไตรปิฎกอรรถกถายึดที่ข้อ ๕๑๓ ซึ่งครอบมาถึงข้อที่กำลังอ่าน
เปิดหน้าของฉบับนี้ข้อความหน้าปกของฉบับพิมพ์
อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน
บัดนี้ เพื่อจะแสดงปัจจนียปัฏฐานซึ่งมีชื่ออันได้แล้ว เพราะเป็นธรรมตรงกันข้าม ด้วยอำนาจเป็นปฏิปักษ์ต่อบททั้งหลายมีกุศลเป็นต้น พระผู้มีพระภาคจึงทรงเริ่มคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา ดังนี้เป็นต้น.
บรรดาบทเหล่านั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงห้ามความที่กุศลเป็นปัจจัย ด้วยคำว่า นกุสลํ ธมฺมํ ปฏิจฺจ ทรงห้ามการเกิดขึ้นแห่งกุศล ด้วยคำว่า นกุสโล ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เพราะฉะนั้น ผู้ศึกษาพึงทราบปัญหาและวิสัชนาในอธิการนี้ โดยนัยมีอาทิอย่างนี้ว่าขันธ์ ๓ ที่เป็นอกุสลาพยากตะและรูปที่มีจิตเป็นสมุฏฐาน อาศัยขันธ์หนึ่งที่เป็นอกุสลาพยากตะเกิดขึ้น.
ก็วิธีนับที่ได้ในปัจจัยนั้นๆ พระผู้มีพระภาคเจ้าตรัสไว้แล้วในบาลี แม้วาระทั้งหลายที่มีวิสัชนาเหมือนกัน ก็ทรงแสดงไว้ในบาลีนั้นเองเพราะฉะนั้น ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงกำหนดบาลีแล้วทราบปัฏฐานนัยทั้งหมด ตามแนวแห่งนัยที่ข้าพเจ้ากล่าวแล้วในหนหลังก็ในอธิการนี้ฉันใด ในทุกปัฏฐาน ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐานและทุกทุกปัฏฐาน ก็ฉันนั้น.
นัย ๖ ในธัมมปัจจนียปัฏฐาน อันท่านแสดงไว้ด้วยคาถาที่ท่านกล่าวไว้ในอรรถกถาว่า
นัย ๖ ในปัจจนียปัฏฐาน คือติกปัฏฐาน อันประเสริฐ ทุกปัฏฐานอันสูงสุด ทุกติกปัฏฐาน ติกทุกปัฏฐาน ติกติกปัฏฐานและทุกทุกปัฏฐาน ลึกซึ้งนัก ดังนี้.
เป็นอันข้าพเจ้าแสดงแล้วด้วยคำมีประมาณเท่านี้ ฯ
ก็ในอธิการนี้ ผู้ศึกษาพึงทราบเฉพาะ ปัจจนียปัฏฐาน เท่านั้น ประดับด้วยนัย ๒๕ โดยปริยายหนึ่งคือ ในปัฏฐานหนึ่งๆ ว่าด้วยอำนาจแห่งปัจจัยมีอย่างละ ๔ นัย มีอนุโลมนัยเป็นต้น.
อรรถกถาปัจจนียปัฏฐาน จบ. -----------------------------------------------------