ปฐมกามเหสสูตรที่ ๒ มีวินิจฉัยดังต่อไปนี้.

บทว่า ยถา ยถา จ ตทายตนํ ความว่า อายตนะ คือปฐมฌานนั้นย่อมมีด้วยเหตุใดๆ คือ ด้วยอาการใดๆ.

บทว่า ตถา ตถา นํ กาเลน ผสิตฺวา วิหรติ ความว่า ภิกษุถูกต้องสมาบัตินั้น ด้วยสหชาตนามกายอยู่ด้วยเหตุนั้นๆ คือด้วยอาการนั้นๆ อรรถว่าเข้าถึง.

บทว่า กายสกฺขิวุตฺโต ภควตา ปริยาเยน ความว่า เพราะท่านทำปฐมฌานให้แจ้งด้วยนามกายนั้น ฉะนั้น พระผู้มีพระภาคเจ้าจึงตรัสกายสักขีโดยปริยายนี้.

บทว่า นิปฺปริยาเยน ได้แก่ ควรทำให้เป็นสักขีด้วยกายเท่าใด นี้ชื่อว่ากายสักขีโดยนิปปริยาย (โดยตรง) เพราะทำได้หมดแล้ว.

จบอรรถกถาปฐมกามเหสสูตรที่ ๒ -----------------------------------------------------